ESKATOLOGJIA

(Doktrina e Gjėrave tė Fundit)

 


 

 

 

Pasqyra pėr kapitullin IX

ESKATOLOGJIA

 

I.    Vdekja fizike.

      A.   Vdekja nuk ėshtė mbarim i tė qenit.

      B.   Vdekja nuk ėshtė gjumė i shpirtit.

      C.   Vdekje do tė thotė ndarje.

 

II.   Ringjallja trupore.

      A.   Fakti i ringjalljes.

      B.   Natyra e ringjalljes.

      C.   Koha e ringjalljes.

 

III. Gjendja e ndėrmjetme.

      A.   Pėrpara kryqit.

      B.   Nė kohėn e kryqit.

      C.   Pas kryqit.

 

IV. Ardhja e dytė e Krishtit.

      A.   Rėndėsia e doktrinės.

      B.   Kuptimi i Ardhjes sė Dytė.

      C.   Ngjarjet e Ardhjes sė Dytė.

 

V.  Antikrishti.

      A.   Personi i tij.

      B.   Titujt e Antikrishtit.

      C.   Paraprijėsit e tij.

      D.   Puna e Antikrishtit.

      E.    Karriera e tij.

      F.    Koha e Antikrishtit.

      G.   Shfaqja e tij.

      H.   Fundi i Antikrishtit.

 


 

 

 

VI.    Mundimi.

      A.   Mundimi i Trupit tė Krishtit.

      B.   Mundimi i Izraelit.

      C.   Mundimi i madh.

 

VII.   Beteja e Armagedonit.

      A.   Ēfarė nuk ėshtė.

      B.   Ēfarė ėshtė.

 

VIII.      Mijėvjeēari.

      A.   Fakti i mijėvjeēarit.

      B.    Pėrshkrimi i mijėvjeēarit.

      C.    Tipet (pėrngjasimet) e mijėvjeēarit.

      D.    Kushtet gjatė mijėvjeēarit.

 

IX.    Gjykimet.

      A.   Gjykimet e tė krishterit.

      B.   Gjykimi i kombeve.

      C.   Gjykimi nė Fronin e Madh tė Bardhė.

 

X.      Pas mijėvjeēarit.

      A.   Satani lirohet.

      B.   Kombet mblidhen.

      C.   Ushtria shpartallohet.

      D.   Satani dėnohet.

 

XI.    E ardhmja e tė paudhėve.

      A.   Mėsimi biblik.

      B.   Termat e pėrdorur.

      C.   Teoritė e propozuara.

 

XII.   Qielli.

      A.   Qielli i parė.

      B.   Qielli i dytė.

      C.   Qielli i tretė.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kapitulli IX

ESKATOLOGJIA

 

Eskatologjia ėshtė doktrina e gjėrave tė fundit.

 

 

I. Vdekja Fizike

 

      Bibla jep gjithmonė informacion tė mjaftueshėm pėr besimin e njė tė krishteri. Bibla nuk ėshtė kurrė njė libėr thjesht pėr tė kėnaqur kureshtjen. Perėndia i mėson qeniet e kufizuara tė ecin me anė tė besimit nė pafundėsinė e pashpjeguar.

 

      A. Vdekja nuk ėshtė mbarim i tė qenit.

      Tre mijė e pesėqind vjet mė pėrpara Jobi pyeti: “Nėse njė njeri vdes, a do tė jetojė pėrsėri?” Kjo pyetje qė ėshtė bėrė gjatė mijėra vjetėve, bėhet edhe sot nė mbarė botėn, sepse prek njė temė me interes parėsor. Duket jo e drejtė—dhe, nė fakt, nuk ėshtė e drejtė—qė njerėzit qė ne duam, tė vdesin e tė varrosen. Perėndia nuk e krijoi njeriun qė tė vdesė. Ai e krijoi qė tė jetonte dhe tė kishte pėrbashkėsi me Atė (Perėndinė), por mėkati solli vdekjen dhe varrin, kėshtu qė erdhi edhe ndarja nga Perėndia. Nėse Zoti vonon kthimin e Tij, tė gjithė qė i lexojnė kėto fjalė, duke pėrfshirė edhe autorin, do tė vdesin, sepse vdekja ka kaluar mbi tė gjithė njerėzit (Romakėve 5:12).

      Njė poemė zgjat mė shumė sesa poeti, zėri nė kasetė mund tė dėgjohet edhe mbasi kėngėtari ka vdekur, fotografitė e njerėzve tė dashur mbeten edhe pasi ata kanė vdekur.

      Gjėrat nė kėtė tokė nuk janė tė barabarta. Tė pasurit i kanė shtypur gjithmonė tė varfėrit, tė poshtrit kanė triumfuar gjithmonė mbi tė drejtėt. Drejtėsia njerėzore kėrkon njė barazim tė gjitha gjėrave nė njė jetė pas vdekjes. Ne po jetojmė nė njė botė qė ndryshon. Gushkuqėt i ndėrtojnė foletė e tyre, ashtu si i ndėrtuan nė Kopshtin e Edenit dhe kafshėt zotėrojnė tė njėjtat karakteristika si nė fillim. Megjithatė njeriu nuk jeton ashtu siē jetonte dikur, qoftė edhe njėzet e pesė vjet mė parė. Megjithėse kjo ėshtė e vėrtetė, pėrsėri mendja kėrkuese e njeriut bėn tė njėjtėn pyetje: “Nėse njė njeri vdes, a do tė jetojė pėrsėri?”

      Ka njė besim tė pėrgjithshėm nė njė jetė pas vdekjes. Nė qoftė se ti shkon nė pjesėt mė tė errėta tė Afrikės, ku nuk ėshtė predikuar kurrė Krishti, do tė zbulosh qė njerėzit atje besojnė nė njė jetė pas vdekjes. Pse disa paganė i djegin gratė e tyre? Pse disa varrosin ushqim me trupin? Ata besojnė se i larguari duhet tė ketė njė shoqėrues dhe ushqim nė udhėtimin e tij pėrtej varrit. Egjiptianėt sillnin njė statut, njė libėr pėr udhėtimin dhe e vendosnin me trupin. Pse fluturojnė zogjtė drejt jugut? Instikti nė ta vėrteton qė ka njė tokė jugore. Zemra e njeriut dhe instikti i tij i brendshėm janė prova qė dėshmojnė qė pas vdekjes fizike ka njė jetė. Tė dyja, fiziologjia dhe filozofia, shpallin qė ka njė jetė pas vdekjes.

      Ka dy vende tė pėrgatitura:

      1. Vendi i pėrgatitur pėr tė krishterin. “Qoftė bekuar Perėndia edhe Ati i Zotit tonė Jezus Krisht, i cili me anė tė mėshirės sė tij tė madhe na rilindi pėr njė shpresė tė gjallė me anė tė ringjalljes sė Jezus Krishtit prej sė vdekurish pėr njė trashėgim tė paprishshėm, tė panjollė dhe tė pafishkur, qė ėshtė ruajtur nė qiejt pėr ju” (1 Pjetri 1:3-4). Tek Filipianėt 1:23 apostulli Pal pėrdori fjalėn “ik” pėr tė pėrshkruar vdekjen. Me kėtė ai nuk nėnkuptonte qė do tė pushonte sė qeni. “Largohem” do tė thotė largohem. A e kishte fjalėn qė ai tė ikte nė varr me Krishtin? Sigurisht qė jo, sepse Krishti nuk ėshtė nė varr. Ai ėshtė nė qiell. 2 Korintasve 5:8 e bėn edhe mė tė qartė ēėshtjen kur thotė: “Jemi tė sigurt dhe na parapėlqen mė tepėr ta lėmė trupin dhe tė shkojmė e tė banojmė bashkė me Zotin”. Vdekja e njė tė krishteri ėshtė paraqitur si njė anije qė tėrheq spirancėn dhe vazhdon lundrimin pėr nė shtėpi; me fjalė tė tjera, vdekja e njė tė krishteri do tė thotė “tė shkosh nė shtėpi”.

      2. Vendi i pėrgatitur pėr tė paperėndishmit (tė patėnzot). “Zoti di t’i shpėtojė nga tundimi tė perėndishmit dhe t’i ruajė tė padrejtėt qė tė ndėshkohen ditėn e gjyqit” (2 Pjetri 2:9).

 

      B. Vdekja nuk ėshtė gjumė i shpirtit.

      Fjala “gjumė” nė Shkrime, nė lidhje me tė vdekurit nė Krishtin, do tė thotė pushoj. Nuk do tė thotė pandėrgjegjėsi. Trupi mund tė vdesė, por shpirti dhe fryma nuk do tė vdesin kurrė. Nė ringjallje, ėshtė trupi qė ngrihet, jo shpirti dhe fryma. Shkrimet theksojnė qartė qė shpirti ėshtė larg prej trupit, i pranishėm me Zotin dhe shpirtrat e frymėrat janė krejtėsisht tė zgjuar dhe nė dijeni pėr gjėrat rreth tyre. Njė ilustrim i pėrsosur mbi tė vėrtetėn e mėsipėrme gjendet tek Zbulesa 6:9-10: “Dhe kur hapi vulėn e pestė, unė pashė nėn altar shpirtrat e atyre qė ishin therur pėr shkak tė fjalės sė Perėndisė dhe pėr shkak tė dėshmisė qė kishin; dhe ata thirrėn me zė tė madh duke thėnė: ‘Deri kur, o Zot, qė je i Shenjtė dhe i Vėrtetė, nuk gjykon dhe nuk merr hak pėr gjakun tonė nga ata qė banojnė mbi dhe?’”. Kėtu shohim shpirtrat e shtrupėzuar, tė gjallė, duke arsyetuar me Perėndinė.

      Apostulli Pal thotė: “Sepse pėr mua tė jetuarit ėshtė Krishti dhe tė vdekurit fitim” (Filipianėve 1:21). Me fjalėn “tė jetuarit” Pali kuptonte qė kishte pėrbashkėsi tė pėrsosur me Krishtin e gjallė. Nė qoftė se vdekja ėshtė fundi, pse do tė thoshte Pali: “dhe tė vdekurit fitim”?

 

      C. Vdekje do tė thotė ndarje.

      Vdekja nė Shkrime gjithmonė nėnkupton “ndarje”. Vdekja fizike ėshtė ndarja e shpirtit nga trupi. Vdekja frymėrore ėshtė ndarja pėrfundimtare, e plotė dhe e pėrjetshme nga Perėndia (Zbulesa 21:8).

      Fjala “jetė” do tė thotė bashkim (Gjoni 3:16). Vdekja do tė thotė “ndarje” (Romakėve 8:35, 39). Ego-ja, Uni, jeton nė shtėpinė e mishit. Ju nuk jeni njė trup, qė ka shpirt dhe frymė, por jeni shpirt dhe frymė qė zotėron njė trup. Shkencėtarėt mė parė tregonin qė trupat ku jetojmė, ndryshojnė ēdo shtatė vjet, kurse tani ata thonė qė trupat ndryshojnė ēdo shtatė ditė. Trupat tanė mund tė ndryshojnė, por ne vetė, domethėnė ego-ja jonė (uni), nuk ndryshon kurrė. Njerėzit nuk mund tė na shohin ne, egon (unin), por vetėm shtėpinė ose ēadrėn nė tė cilėn banojmė. Vdekja ėshtė largimi nga kjo shtėpi (2 Pjetri 1:13-14; Filipianėve 1:21, 24; Galatasve 2:20; 2 Korintasve 5:6-7; Gjoni 19:26; Luka 16:26; 2 Timoteu 4:6; 2 Korintasve 12:2). Njerėzit kanė varrosur trupa pėr gjashtė mijė vjet, por vetėm trupat dhe jo njerėzit.

      Shpirti ėshtė mbajtėsi i ndjenjės dhe i oreksit. Nga Shkrimi besojmė qė shpirti ėshtė kopja e saktė e trupit. Fryma ėshtė mbajtėsi i inteligjencės sė njeriut. Kur Samueli u thirr me kėrkesėn e Saulit, ishte fryma e tij qė u duk, jo trupi i tij. Kėshtu, vdekja nuk ėshtė njė rreth ose njė katror. Ne nuk do tė jemi pa formė nėse largohemi nga kjo jetė, por shpirtrat dhe frymėt tona do tė jenė plotėsisht tė ndėrgjegjshėm, duke qenė nė tė njėjtėn formė e trajtė ashtu si trupat tanė.

      Kujtesa mund tė gjendet nė tru, por truri nuk ėshtė burimi i mendimit. Ne mund tė mbajmė mend gjėra qė kanė ndodhur dhjetė vjet mė pėrpara, por nuk kemi tė njėjtin tru qė kishim dhjetė vjet mė pėrpara. Unė zotėroj njė tru, por truri nuk ėshtė Uni. Vdekja thjesht nėnkupton, “unė kam ikur (larguar)”, pra, jam ndarė nga trupi im.

 

 

II. Ringjallja Trupore

 

      A. Fakti i ringjalljes.

         1. E parashikuar nė Dhiatėn e Vjetėr. Terma tė tillė si “nė ditėt e fundit”, “zgjuar dhe gjallė”, janė tregues tė ringjalljes. Dhiata e Vjetėr pėrmban lloje tė ndryshme ringjalljesh. Jozefi u konsiderua i vdekur, por ai iu kthye atit tė tij. Jona ishte nė barkun e peshkut pėr tre ditė e pėr tre netė dhe mė pas u lirua. Danielin e hodhėn nė gropėn e luanėve, njė vend vdekjeje, por doli i gjallė. Izraeli vdiq nė shkretėtirė dhe njė Izrael i ri shkoi nė Kanan. Tė gjitha kėto janė figura tė ringjalljes. Shkrimet e mėposhtme e vėrtetojnė ringjalljen. “Tė vdekurit e tu do tė rijetojnė, bashkė me kufomėn time, do tė ringjallen. Zgjohuni dhe gėzohuni, o ju qė banoni nė pluhur! Sepse vesa jote ėshtė si vesa e njė drite qė shkėlqen dhe toka do tė nxjerrė nė dritė tė vdekurit” (Isaia 26:19). Shihni edhe Jobi 19:26-27; Psalmi 16:9, 11; Danieli 6:23; 12:2; Mateu 12:40.

         2. E shfaqur nė Dhiatėn e Re. “Sepse, ashtu sikur tė gjithė vdesin nė Adamin, kėshtu tė gjithė do tė ngjallen nė Krishtin” (1 Korintasve 15:22). “Duke pasur shpresė nė Perėndinė, tė cilėn edhe kėta e kanė, se do tė ketė njė ringjallje tė tė vdekurve, qoftė tė tė drejtėve, qoftė tė tė padrejtėve” (Veprat 24:15). Shihni gjithashtu Mateu 22:30-32; Luka 14:13-14; 20:35-36; Gjoni 5:28-29; 6:39, 40, 44, 54; 1 Thes. 4:14-16; 2 Timoteu 1:10. Krishti nuk erdhi pėr tė shpėtuar vetėm shpirtin tim, por krejt mua: shpirtin, frymėn dhe trupin tim. Unė i tėri duhet tė shpėtohem.

 

      B. Natyra e ringjalljes.

      Vdekja nuk paraqitet kurrė si shpresa e besimtarit. Nė Korint (1 Korintasve 15) disa kishin deklaruar qė nuk kishte ringjallje trupore, por nė kapitullin e mėsipėrm Pali i qorton ata pėr kėtė mėsim tė rremė dhe u vėrteton atyre qė ka njė ringjallje (me anė tė ringjalljes sė vetė Krishtit): nė qoftė se njė njeri nuk beson nė ringjalljen e njeriut, atėherė ėshtė e pamundur tė besojė nė ringjalljen e Krishtit. Nėse Krishti nuk pati ringjallje, nuk ka Ungjill dhe, nėse nuk ka Ungjill, ne nuk jemi tė shpėtuar.

      Satani ka qenė gjithmonė kundėr Fjalės dhe ai ka shumė armė tė drejtuara mbi tė. Zbulesa qė ai pėrēmon mė shumė, ėshtė ajo e ringjalljes. Zbulesa mė e urryer e tij ėshtė ringjallja. Materializmi e mohon krejtėsisht ringjalljen. Spiritualizmi e mohon ringjalljen trupore. Ne si besimtarė nuk duhet tė dyshojmė kurrė nė ringjalljen. “E harrova Perėndinė kur thashė: si mund tė ndodhė kjo?” Ringjallja ėshtė e vėrtetė, pavarėsisht nėse njeriu mund ta besojė, ta kuptojė ose jo.

      Disa njerėz nuk mund ta besojnė se mishi dhe kockat do tė jenė tė pėrsosur. Kur flasim pėr ringjalljen e Krishtit, ata mendojnė qė ishte njė ringjallje frymėrore. Ne e dimė me anė tė kėsaj thėnieje qė ata nuk e dinė se pėr ēfarė flasin. Nuk u vu nė varr fryma e Jezus Krishtit, por vetėm trupi i Tij. Ushtarėt romakė nuk u vunė tek varri pėr tė ruajtur frymėn e Tij, por pėr tė ruajtur trupin e Tij. Ishte trupi i Tij ai qė ata ruajtėn. Ishte trupi i Tij qė u ngrit prej sė vdekurish!

      Njė Shkrim qė pėrdoret nga ata qė besojnė vetėm nė njė ringjallje frymėrore, ėshtė 1 Korintasve 15:44: “Mbillet trup natyror dhe ringjallet trup frymėror. Ka trup natyror, ka edhe trup frymėror”. Vini re qė vargu nuk thotė “njė trup fryme” por “njė trup frymėror”. Trupi natyror kontrollohet nga shpirti, trupi frymėror do tė kontrollohet nga Fryma dhe kėshtu vjen trupi frymėror.

         1. Teoritė e propozuara.

             a.      Teoria e embrionit. Ky ėshtė njė besim i vjetėr hebre i gjetur tek Talmudi[1]. Sipas tij, tek njeriu ėshtė njė kockė e vogėl e quajtur “luz”, tė cilėn vdekja nuk mund ta shkatėrrojė, dhe nga nga ky embrion trupi do tė ringjallet. Disa tė krishterė i mbahen kėsaj teorie, duke pėrdorur 1 Korintasve 15:36-37 pėr mbėshtetje.

             b.      Teoria e identitetit. Ky ėshtė besimi qė trupi nė ringjallje do tė ngrihet ashtu siē ishte varrosur. Njė trup i varrosur pa njė dorė, do tė ngrihet pa njė dorė. Njė foshnjė e varrosur, do tė ngrihet foshnjė. Ai qė ėshtė varrosur budalla, budalla do tė ngrihet. Myslimanėt i mbahen kėsaj teorie. Nė qoftė se kjo ėshtė e vėrtetė, ne nuk do tė jemi si Jezusi.

             c.      Teoria e rimishėrimit. Kjo ide supozon qė, kur njė njeri vdes, ai shkon menjėherė nė njė trup tjetėr. Nė qoftė se kjo do tė ndodhte, ne nuk do tė ishim “nė shtėpi” me Zotin. Kur njė njeri vdes, ai nuk ėshtė njė qenie njerėzore e plotė. Ai mund tė jetė i tillė vetėm me anė tė njė ringjalljeje trupore (1 Thesalonikasve 5:23).

             d.      Teoria e trupit tė ndėrmjetėm. Kjo teori thotė qė besimtari e merr trupin e tij tė ringjallur menjėherė pas vdekjes. Kjo ėshtė e bazuar nė 2 Korintasve 5:1-4: “Ne e dimė nė fakt se, nė qoftė se kjo ēadėr, vendbanimi ynė tokėsor, prishet, ne kemi njė godinė nga Perėndia, njė banesė tė pėrjetshme, nė qiej, qė nuk ėshtė bėrė nga dorė njeriu. Sepse nė kėtė ēadėr ne psherėtijmė duke dėshėruar fort tė vishemi me banesėn tonė qiellore, nėse do tė gjindemi tė veshur e jo tė zhveshur. Sepse ne qė jemi nė kėtė ēadėr psherėtijmė duke qenė tė rėnduar, dhe pėr kėtė arsye nuk duam, pra, tė na zhveshin, por tė na veshin, qė ē’ėshtė e vdekshme tė pėrpihet nga jeta”. Megjithatė Shkrimi i mėsipėrm u drejtohet vetėm atyre besimtarėve qė po jetojnė kur vjen Krishti.

         2. E vėrteta e besuar. Ringjallja ėshtė nga fuqia hyjnore! “Po Perėndia i jep trup si tė dojė, secilės farė trupin e vet” (1 Korintasve 15:38). Trupi i ringjallur i vetė Jezus Krishtit u vėrtetua tė jetė mish dhe kocka. Kur Krishti iu shfaq dishepujve, Ai theksoi: “Shikoni duart e mia dhe kėmbėt e mia, sepse unė jam. Mė prekni dhe shikoni, sepse njė frymė nuk ka mish e eshtra, si po shihni se unė kam” (Luka 24: 39). Krishti nuk tha qė nuk kishte frymėra, por qė njė frymė nuk ka mish dhe kocka. Ezekieli 37 portretizon ringjalljen e Izraelit. Pėrmenden mishi, kockat dhe fryma, por jo gjaku. Ligji kėrkonte derdhje tė gjakut dhe Krishti derdhi gjakun e Tij pėr tė paguar pėr kėtė kėrkesė. Nė ringjallje, tė gjithė do tė ngrihen pa gjak, sepse jeta do tė jetė nė frymėn e njeriut.

         “[Zoti Jezus Krisht] do ta shndėrrojė trupin tonė tė pėrunjur, qė tė bėhet i ngjashėm me trupin e tij tė lavdishėm, sipas fuqisė sė tij qė t’i nėnshtrojė ndaj vetes tė gjitha gjėrat” (Filipianėve 3:20-21). Trupat tanė, tė njėjtėt qė mund tė mbillen nė vdekje, do tė kalojnė nėn njė transformim tė madh dhe do tė ngrihen. Nė qoftė se do tė duhej tė mbillnim njė zambak, njė zambak do tė mbijė. Nė qoftė se mbjellim grurė, grurė do tė mbijė dhe, nėse mbjellim egjėr, egjėr do tė mbijė. Nėse mbjellim trupa njerėzorė, trupa njerėzorė tė lavdėruar do tė dalin. Perėndia i shikon varrezat vetėm si fushė tė korrash. Farėrat nė kėto fusha korrjesh janė trupat e tė vdekurve dhe korrja ėshtė ringjallja.

         “Dhe ne do tė shndėrrohemi” (1 Korintasve 15:52c). Po, njė transformim i madh do tė ndodhė, por do tė jetė i njėjti trup, sepse trupi i ringjallur i Krishtit vėrteton qė do tė jetė po ai trup, ndėrsa ai mbante nė trupin e Tij tė ringjallur shenjėn e gozhdave.

         1 Korintasve 15:42-44 pėrshkruan plotėsisht ringjalljen e tė drejtėve (Perėndia nuk tregon asgjė pėr trupat e tė dėnuarve nė ringjalljen e tyre). “Mbillet nė prishje dhe ringjallet nė paprishje”. Njė trup i vdekur ėshtė njė trup qė prishet. Njė trup i gjallė ėshtė njė trup i vdekur. Asgjė nuk ėshtė thėnė ndonjėherė nė Shkrime pėr mbjelljen e njė trupi tė vdekshėm. Njė trup qė prishet, ėshtė subjekt i kalbėzimit dhe pluhurit, por njė ditė do tė ngrihet nė paprishje, njė trup i pėrshtatshėm pėr qiellin, qė nuk mund tė jetė mė kurrė subjekt pėr prishje. “Mbillet nė ēnderim dhe ringjallet nė lavdi”. Kėta trupa tė prishur janė ēnderuar nga mėkati, por njė ditė ata do tė ringjallen nė lavdi ashtu si trupi i lavdishėm i Zotit tonė. “Mbillet nė dobėsi dhe ringjallet nė fuqi”. Mėkati na ka bėrė ne tė dobėt gjithashtu. Gjėja mė e dobėt nė botė ėshtė njė trup i vdekur. Me qėllim qė njė njeri i vdekur tė lėvizė, ai duhet tė lėvizet. Ai ka sy qė nuk shohin dhe veshė qė nuk dėgjojnė. Ai nuk proteston kur e futin nė arkivol dhe e vėnė nė varr. Nuk ka kundėrshtim nė njė trup tė vdekur, madje edhe kėta trupa tė njėjtė tė dobėt do tė ringjallen mė fuqi tė madhe. Vini re ēfarė mund tė bėjė njeriu pėr sytė sot, por mendo pėr atė qė Perėndia do tė bėjė. Trupi i ringjallur do tė jetė nė gjendje tė shohė qenie frymėrore. Njeriu i vdekshėm ka mikroskop dhe teleskop, por, oh, ēfarė shikimi do tė kenė trupat tanė tė rinj! Sot kemi kufij shpejtėsie, por nė ringjallje nuk do tė ketė kufi. Mos i bėni standartet e tanishme kufi tė standarteve tona tė ardhshme. “Mbillet trup natyror; ringjallet njė trup frymėror”. Trupi ynė natyror pėrmban mish, kocka dhe gjak. Trupat tanė tė ringjallur nuk do tė jenė trupa-fryme, por frymėrorė; ata do tė jenė trupa tė pėrbėrė prej mishit dhe kockave, pa gjak, tė mbizotėruar nga frymėrat tona.

     

      C. Koha e ringjalljes.

      “Sepse, ashtu sikur tė gjithė vdesin nė Adamin, kėshtu tė gjithė do tė ngjallen nė Krishtin” (1 Korintasve 15:22). Tė gjithė njerėzit do tė ringjallen prej sė vdekurish, por jo tė gjithė nė tė njėjtėn kohė. Shkrimet shpallin qartė qė ka dy ringjallje dhe jo njė ringjallje tė pėrgjithshme. Ato janė ringjallja e parė dhe e fundit (Zbulesa 20:5-6).

         1. Ringjallja e parė. Ringjallja e parė pėrfshin Krishtin dhe tė gjithė besimtarėt e tė gjitha kohėrave. Ringjallja e tyre ndodh nė kohė tė ndryshme: Krishti nė njė kohė, Kisha nė kohėn e Rrėmbimit (pėrpara Rrėmujės) dhe shenjtorėt e Dhiatės sė Vjetėr dhe shenjtorėt e Rrėmujės pas Rrėmujės.

             a. Krishti fryti i parė. “Por tashti Krishti u ringjall prej sė vdekurish dhe ėshtė fryti i parė i atyre qė kanė fjetur” (1 Korintasve 15:20). Fryti i parė ishte betimi i Perėndisė qė tė gjitha tė korrat do tė vinin mė vonė. Krishti, duke qenė Fryti i Parė, ėshtė betimi i Perėndisė qė tė korrat do tė vijnė mė vonė. “Sepse unė jetoj, edhe ju do tė jetoni” (Gjoni 14:19b). Ka dėshmi tė njerėzve qė janė ringjallur prej se vdekurish, por kėto ishin “rikthime” ose “ripėrtėritje”. Ata vdiqėn pėrsėri. Krishti jeton pėr tė mos vdekur kurrė mė! “Dhe ja, jam i gjallė pėrgjithmonė” (Zbulesa 1:18b).

             b. Shenjtorėt nė ringjalljen e Krishtit. “Varret u hapėn dhe shumė trupa tė tė shenjtėve qė flinin u ringjallėn dhe tė dalė nga varret mbas ringjalljes sė Jezusit, hynė nė qytetin e shenjtė dhe iu shfaqėn shumėkujt” (Mateu 27:52-53). Nė njė rast Zoti Jezus tha: “Nė tė vėrtetė, nė tė vėrtetė po ju them: Nėse kokrra e grurit e rėnė nė dhe nuk vdes, ajo mbetet e vetme, por, po tė vdesė, jep shumė fryt” (Gjoni 12:24). Krishti vdiq dhe u mboll si njė kokėrr gruri, por, kur u ngrit prej sė vdekurish, Ai solli shumė fryt me vete. Ky fryt ishin shenjtorėt qė u ngritėn menjėherė pas ringjalljes sė Tij. Ne nuk e dimė se sa u ngritėn dhe as nuk e dimė se ku shkuan. Ata mund tė kenė shkuar nė qiell, sepse duhet mbajtur mend qė Ai ishte Fryti i parė dhe se nė festėn e Frutave tė Para, njė tufė (me fije e kallinj gruri) e flijimit tė tundshėm tundej pėrpara Zotit. Kishte mė shumė se njė fije gruri nė kėtė tufė. Kėshtu, mund tė ndikohemi tė besojmė qė kishte mė shumė njerėz qė shkuan nė parajsė nė frytet e para, dhe nuk ishte vetėm Krishti.

             c. Trupi i Krishtit (Kisha). Kisha do tė ketė njė ringjallje tė vetėn. “Ata qė vdiqėn nė Krishtin do tė ringjallen tė parėt” (1 Thesalonikasve 4:16). Kisha nuk ishte njohur kurrė nė Dhiatėn e Vjetėr (shihni kapitullin VII), prandaj profetėt e Dhiatės sė Vjetėr nuk panė pagėzimin frymėror, rrėmbimin, ringjalljen apo transformimin e saj. Kisha ishte njė mister i fshehur nė Perėndinė, qė iu shfaq pėr herė tė parė Apostullit Pal (Efesianėve 3:1-9). Megjithatė shenjtorėt e Dhiatės sė Vjetėr kishin dijeni pėr ringjalljen e tyre vetjake, qė do tė ndodhė pas Rrėmujės (Danieli 12:2, 13).

               Ringjallja e Kishės iu shfaq Apostullit Pal. Kjo do tė ndodhė pėrpara Rrėmujės. “Sepse e ruajte fjalėn e durimit tim, edhe unė do tė tė ruaj ty nga ora e sprovės qė do tė vijė mbi gjithė botėn, pėr tė provuar ata qė banojnė mbi dhe” (Zbulesa 3:10). Shihni gjithashtu 1 Thesalonikasve 1:10.

             Kanė kaluar gati dymijė vjet qė kur Krishti, Fryti i parė, ėshtė ringjallur. Koha e ringjalljes sė Kishės nuk ėshtė e njohur.

             d. Shenjtorėt e Dhiatės sė Vjetėr dhe tė Rrėmujės. Kjo fazė e ringjalljes sė parė ndodh pas Rrėmujės, sė paku shtatė vjet pasi Kisha ėshtė ringjallur. Ajo pėrfshin tė gjithė shenjtorėt qė nuk i pėrkasin Trupit tė Krishtit. “Por ti shko drejt mbarimit tėnd; do tė prehesh dhe pastaj do tė ngrihesh pėrsėri pėr tė marrė pjesėn tėnde tė trashėgimisė nė mbarim tė ditėve” (Danieli 12:13). Shihni edhe Danieli 12:1-2.

         2. Ringjallja e fundit. Ringjallja e fundit (ose e dytė) ndodh pas Mijėvjeēarit dhe do tė pėrfshijė tė gjithė tė vdekurit jobesimtarė. Ata do tė ringjallen pėr tė qėndruar pėrpara Fronit tė Madh tė Bardhė. “Dhe pashė frone dhe ata u ulėn mbi to dhe atyre iu dha pushteti qė tė gjykojnė edhe pashė shpirtrat e atyre qė u ishin prerė kokat pėr dėshminė e Jezusit dhe pėr fjalėn e Perėndisė, dhe tė cilėt nuk e kishin adhuruar bishėn, dhe as figurėn e saj dhe nuk kishin marrė damkė mbi ballin e tyre dhe nė duart e tyre. Kėta u kthyen nė jetė e mbretėruan me Krishtin pėr njė mijė vjet. Por tė vdekurit e tjerė nuk u kthyen nė jetė deri sa tė mbusheshin njė mijė vjet. Kjo ėshtė ringjallja e parė” (Zbulesa 20:5-6).

 

 

III. Gjendja e Ndėrmjetme

 

      Ku janė tė vdekurit? Kjo ėshtė pyetja qė bėhet edhe sot nga njerėzit. Pėrgjigjja e vetme dhe e saktė ėshtė dhėnė nga Fjala e Perėndisė. Sekte tė ndryshme i kanė bėrė viktima shpirtrat naivė, duke i zėnė robėr nė vullnetin e Djallit.

      Kėto qė pasojnė janė gjėra qė duhen mbajtur mend, ndėrsa shpjegojmė gjendjen e ndėrmjetme, gjendjen e njeriut mes vdekjes dhe ringjalljes: Vdekja ėshtė ndarja e shpirtit dhe e frymės nga trupi. Shpirti dhe fryma janė sė bashku nė vdekje. Shpirti ėshtė mbajtėsi i oreksit, fryma ėshtė mbajtėsi i njohurisė, dhe qė tė dyja funksionojnė nė vdekje, siē ėshtė treguar nga shembulli i njeriu tė pasur nė Hades. Ai ishte nė torturė, pra kishte ndjenja. Ai arsyetonte, kėshtu qė fryma dhe shpirti i tij ishin sė bashku.

      Fjala “Sheol” dhe fjala “Hades” janė tė njėjta. Sheol ėshtė fjala hebraike e Dhiatės sė Vjetėr. Hades ėshtė fjala greke e Dhiatės sė Re. Edhe vetė Apostulli Pjetėr, nė ditėn e Rrėshajve, citoi nga Psalmi 16, duke thėnė: “Sepse ti nuk do ta lėsh shpirtin tim nė Hades dhe nuk do tė lejosh qė i Shenjti yt tė shohė kalbjen” (Veprat 2:27). Psalmi 16 e pėrdor fjalėn “Sheol” pėr ferrin [Hades]. Kėshtu, Hades dhe Sheol janė tė njėjtat fjalė. Ky ėshtė vendi i shpirtrave dhe i frymėrave tė larguar. Pėrkthimi jo i saktė i fjalėve “Sheol” dhe “Hades” nga pėrkthyesit e versionit King James Version (anglisht) ka shkaktuar shumė probleme nė Kishė sot. Ata i kanė pėrkthyer kėto fjalė me kuptimin “ferr” (vendi i ndėshkimit tė pėrjetshėm), varri, gropa, etj. Pėrkthimi i gabuar ka bėrė qė disa njerėz tė besojnė qė i vetmi ferr ėshtė varri. Sheol dhe Hades janė tė njėjtėt emra pėr tė njėjtin vend pėr frymėrat e larguar tė njeriut.

      1.    Kėto fjalė nuk gjenden asnjėherė nė shumės.

      2.    Sheoli dhe Hadesi nuk janė tė vendosur kurrė nė faqen e dheut.

      3.    Bibla nuk flet kurrė pėr Sheolin e njė individi.

      4.    Njeriu nuk ka vėnė ndonjėherė dikė nė tė si varr.

      5.    Njeriu nuk gėrmon ose bėn njė Sheol ose Hades.

      6.    Bibla nuk flet kurrė pėr ndonjė njeri qė prek Sheolin.

      7.    Bibla nuk flet kurrė pėr njė trup qė shkon nė Sheol, por me njė pėrjashtim, dhe pėrjashtimi e vėrteton rregullin. Koreu (Numrat 16:28-33) shpėrfilli udhėheqjen e Moisiut dhe priftėrinė e Aaronit dhe ndikoi tek shumė njerėz nė Izrael kundėr tyre. Perėndia e tregoi pakėnaqėsinė e tij duke bėrė qė toka tė hapte gojėn dhe tė pėrpinte Koreun dhe familjen e tij. Versioni “King James” thotė qė ai zbriti i gjallė nė gropė (nė anglisht “pit”), qė duhej tė pėrkthehej “Sheol” (Numrat 16:33)[2].

      Tek Luka 16:19-31 kemi dėshminė e vėrtetė tė Lazarit dhe njeriut tė pasur, qė tė dy duke vdekur dhe duke ekzistuar nė gjendjen e ndėrmjetme. Ka nga ata qė besojnė qė kjo histori ishte thjesht njė shėmbėlltyrė. Bibla nuk thotė kėshtu. Nė tė gjitha shėmbėlltyrat e Tij, Zoti nuk pėrmendi kurrė emra tė pėrveēėm, ashtu siē bėn kėtu. Edhe nė qoftė se do tė ishte njė shėmbėlltyrė, pėrsėri kjo do tė ishte e vėrtetė, sepse ēdo shėmbėlltyrė qė Ai tregoi, ishte ndėrtuar mbi tė vėrtetėn (Mateu 13:3)!

      Ja edhe interpretimi i zakonshėm i kėsaj tė ashtuquajturės shėmbėlltyrė:

      Njeriu i pasur—kombi hebre—i pasur nė atė qė Perėndia i ka dhėnė.

      Lazari—johebrenjtė—tė varfėr nė derėn e njeriut tė pasur.

      Tė dy vdiqėn—fundi i administrimit—kur tė dy janė bekuar nga Ungjilli.

      Pse tė themi se kjo i drejtohet hebreut dhe johebreut, kur Shkrimet nuk thonė kėshtu? Pse e pėrdori Zoti njeriun e pasur pėr tė portretizuar kombin hebre, kur nė pjesėt paraprijėse Ai po i paralajmėronte tė pasurit? Ideja qė hebrenjtė kėrkonin ndihmė ndonjėherė nga johenrenjtė ėshtė e sforcuar.

      Nuk ka asnjė hendek midis hebrenjve dhe johebrenjve. Asnjė komb johebre nuk ka lypur nga hebrenjtė, ashtu si lypi Lazari bukė nga njeriu i pasur. Nė qoftė se kombi hebre vdiq (portretizuar nga njeriu i pasur), kush ishin pesė vėllezėrit qė kishin mbetur? Ne besojmė prapė qė kjo ėshtė njė dėshmi e vėrtetė e dy njerėzve qė vdiqėn dhe shkuan nė Hades.

 

      A. Pėrpara kryqit.

      Kryqi ėshtė vija ndarėse pėr shumė tė vėrteta biblike. Ne do tė diskutojmė pyetjen: Ku shkuan njerėzit pas vdekjes, pėrpara se Krishti tė vdiste mbi Kryq? Do tė shihet qartė qė ata tė gjithė shkuan nė tė njėjtin vend, nė Hades (Sheol), por nė pjesė tė ndryshme.

      Nga Numrat 16:33 mėsojmė se Sheoli (Hades) ėshtė diēka brenda tokės. “Kėshtu zbritėn tė gjallė nė Sheol; toka u mbyll mbi ta dhe ata u zhdukėn nga asambleja.” Nga Luka 16:19-31 shohim qė Hadesi kishte dy ndarje: Gjiri i Abrahamit, vendi i tė drejtėve tė vdekur, ku shkoi Lazari; dhe vendi i torturės, ku shkoi njeriu i pasur. Njė hendek i madh i ndante kėto dy ndarje.

      Pėrderisa e dimė qė Sheoli (Hadesi) ėshtė diku nė tokė dhe ėshtė i pėrbėrė nga dy ndarje, ne shkojmė tek Zoti Vetė pėr tė gjetur vendndodhjen e saktė. “Nė fakt, ashtu si Jona qėndroi tri ditė e tri net nė barkun e peshkut tė madh, kėshtu Biri i njeriut do tė qėndrojė tri ditė e tri net nė zemėr tė tokės” (Mateu 12:40). Efesianėve 4:9-10 e bėn kėtė edhe mė tė qartė: “Tani kjo: ‘Ai u ngjit’, ē’do tė thotė tjetėr pėrveē se ai mė parė edhe kishte zbritur nė pjesėt mė tė ulta tė dheut? Ai qė zbriti ėshtė po ai qė edhe u ngjit pėrmbi tė gjithė qiejt, pėr tė pėrmbushur tė gjitha gjėrat”. Filipianėve 2:9-10 thotė: “Prandaj edhe Perėndia e lartėsoi madhėrisht dhe i dha njė emėr qė ėshtė pėrmbi ēdo emėr, qė nė emėr tė Jezusit tė pėrkulet ēdo gju i krijesave (ose gjėrave) qiellore, tokėsore dhe nėntokėsore”. Kėtu flitet pėr adhurimin e ardhshėm tė Krishtit nga i gjithė krijimi. Megjithatė duam t’u kushtojmė vėmendje fjalėve tė mėsipėrme tė nėnvizuara. Tė shkosh “nėn tokė” do tė thotė tė zhytesh si njė nėndetėse qė futet nėn ujė. Kėshtu, ne pėrfundojmė qė Sheoli (Hadesi) ėshtė nė zemrėn e tokės, i pėrbėrė nga dy ndarje, njė pjesė pėr tė drejtėt e vdekur dhe tjetra pėr tė padrejtėt e vdekur, me njė hendek tė madh tė vendosur mes tyre. Me zbulesėn e Zotit pėr njeriun e pasur dhe Lazarin, e cila ndodhi para se Ai vdiq nė Kryq, shohim se ku shkuan gjithė njerėzit, qoftė tė drejtė apo tė padrejtė, pas vdekjes, pėrpara Kryqit.

     

      B. Nė kohėn e kryqit.

      Kėtu do tė trajtojmė vetėm dy persona, Zotin Jezus dhe vjedhėsin e penduar. Nė vdekje Zoti Jezus shkoi nė Hades. Kėtė fakt e dimė nga Psalmi 16:10, qė thotė: “sepse ti nuk do ta lėsh shpirtin tim nė Sheol dhe nuk do tė lejosh qė i Shenjti yt tė shohė korruptimin”. Apostulli Pjetėr nė ditėn e Rrėshajve, citoi nga i njėjti pasazh, por sigurisht ai pėrdori fjalėn greke “Hades” nė vend tė “Sheolit”. Kėto fjalė pėrshkruajnė ringjalljen e Krishtit, ndėrsa theksojnė me siguri tė plotė qė Ai shkoi nė Hades. Ne bindemi pėr kėtė nga pėrdorimi i fjalės “lė”. Fryma e Shenjtė nuk do ta kishte pėrdorur fjalėn “lė” nė qoftė se Ai nuk do tė kishte shkuar atje. Ndėrsa pėr vjedhėsin nė kryq, thuhet qė ai shkoi nė Hades me Jezusin, nė ndarjen e ruajtur pėr tė drejtėt e vdekur. “Ti do tė jesh me mua nė parajsė” (Luka 23:43b). Pėr sa ditė ishte Jezusi nė Hades? Tre ditė. Nė tė parėn e tre ditėve, vjedhėsi duhej tė ishte me Jezusin nė parajsė, prandaj mėsojmė qė fjala “parajsė” ishte njė emėr tjetėr qė i ishte dhėnė Gjirit tė Abrahamit, si vendi i tė drejtėve tė vdekur.

     

      C. Pas kryqit.

      Dhe tani, ku shkojnė tė larguarit (tė vdekurit) nė vdekje? Tė padrejtėt pėrsėri shkojnė nė Sheol (Hades), duke pritur gjykimin e fundit. Lavdi Zotit, tė drejtėt shkojnė mėnjėherė nė qiell qė tė jenė me Zotin. “Por jemi tė sigurt dhe na parapėlqen mė tepėr ta lėmė trupin dhe tė shkojmė e tė banojmė bashkė me Zotin” (2 Korintasve 5:8). Kur Krishti u ringjall prej sė vdekurish, “ai e burgosi burgosjen” (Efesianėve 4:8). Krishti e boshatisi Hadesin (Sheolin) nga tė gjithė tė drejtėt dhe i mori ata nė parajsė, me vete nė lavdi. Pėr njė farė kohe, parajsa qe nė zemrėn e tokės, kurse tani ėshtė nė qiejt e tretė. “Unė njoh njė njeri nė Krishtin, i cili, para katėrmbėdhjetė vjetėsh (a ishte nė trup, a ishte jashtė trupit, nuk e di; Perėndia e di), u rrėmbye gjer nė tė tretin qiell. Dhe e di se ai njeri (a me trupin ose pa trupin, nuk e di, Perėndia e di), u rrėmbye nė parajsė dhe dėgjoi fjalė tė patregueshme, qė nuk ėshtė e lejuar tė thuhen nga njeri” (2 Korintasve 12:2-4).

 

 

IV. Ardhja e Dytė e Krishtit

     

      A. Rėndėsia e doktrinės.

      Ėshtė thėnė qė njė nė njėzet e pesė vargje tė Dhiatės sė Re flet pėr Ardhjen e Dytė, ndėrsa nė Dhiatėn e Vjetėr janė tetė vargje nė lidhje me Ardhjen e Dytė pėr ēdo varg nė lidhje me Ardhjen e Parė. Nė premtimin e Shpengimtarit (Zanafilla 3:15), Ardhja e Dytė ėshtė pėrmendur pėrpara Ardhjes sė Parė. “Do ta shtypė kokėn [ndodh nė Ardhjen e Dytė] dhe ti do t’i plagosėsh thembrėn e tij [ndodhi nė Ardhjen e Parė]”.

         1.      Dėshmia e Zotit Tonė. “Dhe kur tė shkoj e t’ju pėrgatis vendin, do tė kthehem dhe do t’ju marr pranė meje, qė aty ku jam unė, tė jeni edhe ju” (Gjoni 14:3). Shihni gjithashtu Mateu 24-25; Mark 13 dhe Luka 21.

         2.      Dėshmia e engjėjve. “Burra Galileas, pse qėndroni e shikoni drejt qiellit? Ky Jezus, qė u ėshtė marrė nė qiell nga mesi juaj, do tė kthehet nė tė njėjtėn mėnyrė, me tė cilėn e keni parė tė shkojė nė qiell” (Veprat 1:11).

         3.      Dėshmia e Pjetrit. “Ai tė dėrgojė Jezus Krishtin qė ju ishte predikuar mė parė juve” (Veprat 3:20). Shihni gjithashtu 1 Pjetri 5:4 dhe 2 Pjetri 1:16.

         4.      Dėshmia e Palit. “Pėrherė i faleminderit Perėndisė tim pėr ju, pėr hirin e Perėndisė … sepse nė atė ju u bėtė tė pasur nė tė gjitha, … kaq sa nuk ju mungon asnjė dhunti, ndėrsa prisni zbulesėn e Zotit tonė Jezus Krishtit” (1 Korintasve 1:4-7). Shihni edhe Romakėve 11:26; 1 Korintasve 15:23; 2 Korintasve 5; Filipianėve 3:20; Kolosianėve 3:4; 1 Thesalonikasve (krejt libri); 2 Thesalonikasve 1:7, 10; 1 Timoteu 6:14; 2 Timoteu 4:8; Titit 2:11-14 dhe Hebrenjve 9:28.

         5.      Dėshmia e Jakobit. Profetėt e cituar nga Jakobi, e pėrfaqėsojnė Zotin duke thėnė: “Pas kėtyre gjerave, unė do tė kthehem dhe do ta rindėrtoj tabernakullin e Davidit qė ėshtė rrėzuar, do t’i restauroj gėrmadhat e tij dhe do ta ngre pėrsėri mė kėmbė” (Veprat 15:16). Shihni gjithashtu Jakobi 5:7.

         6.      Dėshmia e Gjonit. “Shumė tė dashur, tani jemi bij tė Perėndisė, por ende nuk ėshtė shfaqur ē’do tė jemi, por dimė se, kur tė shfaqet ai, do tė jemi tė ngjashėm me tė, sepse do ta shohim se si ėshtė ai” (1 Gjoni 3:2). Shihni pėr kėtė edhe 1 Gjoni 2:28 dhe Librin e Zbulesės.

         7.      Dėshmia e Judės. “Dhe pėr kėta profetizoi edhe Enoku, i shtati pas Adamit, duke thėnė: ‘Ja, Zoti erdhi me mijėrat e tij tė shenjtė’” (Juda 14).

     

      B. Kuptimi i Ardhjes sė Dytė.

         1. Negativ.

             a.      Nuk ėshtė vdekje. Vdekja ėshtė largimi i shenjtorit, jo ardhja e Zotit. Zoti do tė vijė, por vdekja ndoshta nuk do tė na vijė.

             b.      Ardhja nuk ėshtė rėnia e Jeruzalemit. Ngjarjet tek Luka 21:20-24 dhe 1 Thesalonikasve 4:13-18 nuk ndodhėn kur ra Jeruzalemi. Ardhja e dytė e Krishtit ėshtė e lidhur me mbledhjen e Izraelit dhe jo me shpėrndarjen.

             c.      Nuk ėshtė ardhja e Frymės sė Shenjtė. Krishti tha qė Ai do tė dėrgonte njė tjetėr (Gjoni 14:16). Ajo qė gjendet te 1 Thesalonikasve 4:13-18 nuk ndodhi as kur erdhi Fryma e Shenjtė. Vini re qė tė gjitha Letrat qė flasin pėr Ardhjen e Dytė, u shkruan pas Rrėshajve.

             d.   Kjo ardhje nuk ėshtė kthimi i njė mėkatari. Nė qoftė se kjo ėshtė e vėrtetė, Ai ka ardhur me miliona herė. Sipas 1 Korintasve 15:51-57, tė vdekurit do tė duhej tė ringjalleshin ēdo herė qė shpėtohet njė shpirt dhe tė kthehen nė varr, duke pritur pėr njė tjetėr pėr t’u shpėtuar.

             e.      Ardhja e Dytė nuk ėshtė shpėrndarja e krishterimit. Me kėtė disa nėnkuptojnė pėrhapjen e Ungjillit, por mbani mend qė, ky i njėjti Jezus, njė Krisht personal, duhet tė vijė pėrsėri.

             f.      Ardhja e Dytė e Krishtit nuk ėshtė fundi i botės. Kur Krishti vjen, bota nuk do tė shkatėrrohet, sepse Ai do tė mbretėrojė njė mijė vjet pasi tė shfaqet.

         2. Pozitiv.

             a.      Ardhja do tė jetė njė ardhje personale. Gjoni 14:3 thotė: “Unė do tė vij”. Ne nuk duhet tė presim njė frymė, por njė Frymė nė trup. 1 Thesalonikasve 4:16-17 pėrdor fjalėn “vetė”. Veprat 1:11 thotė “ky Jezus”; asnjė person apo gjė tjetėr nuk pritet, veē Krishtit Vetė.

             b.   Do tė jetė njė ardhje e dukshme. “Sepse, si vetėtima qė del nga lindja dhe flakėron deri nė perėndim, kėshtu do tė jetė ardhja e Birit tė njeriut” (Mateu 24:27). Shihni gjithashtu Zakaria 12:10 dhe Zbulesa 1:7.

             c.      Kuptimi i fjalėve tė pėrdorura.

               (1)      Parusia. Kjo nėnkupton praninė personale, praninė e ardhshme. Kjo nuk ėshtė thėnė vetėm pėr ardhjen e Zotit, por edhe pėr ardhjen e njerėzve tė tjerė (1 Korintasve 16:17; 2 Korintasve 7:6-7; Filipianėve 1:26). Nė lidhje me ardhjen e Zotit, ėshtė ēasti kur pushon mungesa dhe fillon prania (Mateu 24:3, 27; 1 Korintasve 15:23; 1 Thesalonikasve 2:9; Jakobi 5:8).

               (2)      Epifania. Kjo do tė thotė thjesht “shfaqje”. Ėshtė pėrdorur pėr tė dy ardhjet (2 Timoteu 1:10; 2 Thesalonikasve 2:8; 1 Timoteu 6:14; 2 Timoteu 4:1, 8; Titi 2:13).

               (3)      Apokalupsis. Kuptimi i vėrtetė ėshtė “zbulim qė heq velin” dhe thekson dukshmėrinė e kthimit tė Zotit (2 Thesalonikasve 1:7; 1 Pjetri 1:7, 13; 4:13). Kjo ėshtė pėrdorur edhe pėr njerėz (Romakėve 8:19; 2 Thesalonikasve 2:3, 6, 8).

             d. Ėshtė njė ardhje nė dy faza.

               (1)      Kur Krishti vjen pėr shenjtorėt e Tij nė ajėr. “Ju lutemi, o vėllezėr, lidhur me ardhjen e Zotit tonė Jezus Krisht dhe me tubimin tonė me tė” (2 Thesalonikasve 2:1). Premtimi i kthimit tė Krishtit tek Veprat 1:9-20 u dha pėrpara se tė shfaqej Rrėmbimi. Hebrenjve 9:28 nuk ka tė bėjė me Rrėmbimin.

               (2)      Kur Krishti vjen me shenjtorėt nė tokė. “Dhe pėr kėta profetizoi edhe Enoku, i shtati pas Adamit, duke thėnė: ‘Ja, Zoti erdhi me mijėrat e tij tė shenjtė’” (Juda 14).

               (3)      Kėto dy faza janė tė ndryshme.

                  (a)      Tė ndryshme nė karakter. “Pėr popullin e Tij” ėshtė njė akt besimi; “me popullin e Tij” ėshtė njė akt gjykimi.

                  (b)      Tė ndryshme nė mėnyrė. Njėra ėshtė sekret, kurse tjetra ėshtė njė shfaqje.

                  (c)      Tė ndryshme nė vend. “Pėr popullin e Tij” nė ajėr (1 Thesalonikasve 4:17); “me popullin e Tij” nė tokė (Zakaria 14:14).

                  (d)      Tė ndryshme nė kohė. “Pėr popullin e Tij” ndodh pėrpara Rrėmujės (shqetėsimi i Jakobit); “me popullin e Tij” ndodh pas Rrėmujės (ankthi i Jakobit). Nė Shkrimet nuk ėshtė thėnė qė duhet tė presim shenjat qė e paraprijnė ardhjen e Tij pėr shenjtorėt e Tij, por njerėzve u thuhet qė tė shohim pėr shenja pėrpara se Ai tė vijė me shenjtorėt e Tij (Krahaso 2 Thesalonikasve 2:1-3 me Isaia 13:6-9).

                  (e)      Tė ndryshme nė dispensacion. Ardhja “pėr shenjtorėt e Tij” ndodh nė fillimin e dispensacionit tė Rrėmujės, kurse ardhja “me shenjtorėt e Tij” ndodh nė fillimin e dispensacionit tė Mijėvjeēarit.

                  (f)      Tė ndryshme nė qėllim. Ardhja “pėr shenjtorėt e Tij” pėrmbush premtimin e Tij pėr tė mbledhur popullin e Tij (Gjoni 14:3), por ardhja “me shenjtorėt e Tij” si njė njeri lufte, pėrmbush premtimin e Tij pėr tė mposhtur armiqtė e Tij (Juda 14).

                  (g)      Tė ndryshme nė lidhje. “Pėr shenjtorėt e Tij” ėshtė birėsimi i fėmijėve tė Perėndisė; “me shenjtorėt e Tij” ėshtė koha qė bijtė e Perėndisė i shfaqen botės (Romakėve 8:19, 23).

     

      C. Ngjarjet e Ardhjes sė Dytė nė lidhje me trupin e Krishtit.

      Ndėrsa trajtojmė Rrėmbimin e Kishės, ne e kuptojmė faktin qė fjala “rrėmbim” nuk ėshtė njė fjalė biblike. Megjithatė Rrėmbimi ėshtė njė fakt biblik.

         1. Ringjallja e tė vdekurve nė Krishtin. “Sepse Zoti vetė, me njė urdhėr, me zė kryeengjėlli dhe me borinė e Perėndisė, do tė zbresė nga qielli dhe ata qė vdiqėn nė Krishtin do tė ringjallen tė parėt” (1 Thesalonikasve 4:16). Gjėja e parė qė ndodh, ėshtė ringjallja e trupit tė Krishtit. Kjo do tė pėrfshijė me siguri tė gjithė ata qė vdesin pa arritur moshėn e pėrgjegjėsisė, si foshnjat, ata me mangėsi mendore etj. Nė qoftė se Krishti nuk vjen, nuk do tė ketė ringjallje dhe, nėse nuk ka ringjallje, njeriu do tė jetė njė frymė e pėrjetshme. Nė qoftė se diamantet mund tė bėhen nga bloza, safira nga argjila dhe gurėt e ēmuar nga rėra, ēfarė do tė bėjė Perėndia nga trupat tanė? Do tė jetė e mrekullueshme, apo jo?

         2. Pėrtėritja e tė gjallėve nė Krishtin. “Ja, unė po ju them njė tė fshehtė: tė gjithė nuk do tė vdesim, por tė gjithė do tė shndėrrohemi nė njė moment … ne do tė shndėrrohemi … dhe ky i vdekshėm tė veshė pavdekėsinė” (1 Korintasve 15:51-53). I krishteri ėshtė njeriu qė nuk pret vdekjen, por pret fitimtarin mbi vdekjen. Fjalėt “ne nuk do tė flemė” do tė thonė ne nuk do tė vdesim. Ēfarė shprese e lavdishme qė ėshtė! Ēfarė britme do tė jetė atė ditė! “O vdekje, ku ėshtė gjėmba jote? O ferr, ku ėshtė fitorja jote?” (1 Korintasve 15:55). A nuk ėshtė njė shpresė e bekuar qė ne mund tė shkojmė pa vdekur? Asnjė njeri, madje as edhe njė i krishterė nuk dėshiron tė vdesė. Kjo ėshtė e natyrshme. Megjithatė i krishteri ėshtė i vetmi njeri, i cili ka njė shpresė qė tė mos e shohė kurrė vdekjen. Po, ne e dimė qė Shkrimi thotė: “Ėshtė e caktuar qė njerėzit tė vdesin vetėm njė herė”, por Shkrimi nuk thotė vetėm tė gjithė njerėzit. Ndryshimi ynė qė jemi gjallė dhe mbetemi nė ardhjen e Tij nuk ėshtė vdekje, sepse ne nuk do tė vdesim tė gjithė!

         3. Rrėmbimi i tė gjithėve nė Krishtin. “Ju lutemi, o vėllezėr, lidhur me ardhjen e Zotit tonė Jezus Krisht dhe me tubimin tonė me tė, tė mos lejoni qė menjėherė t’ju prishet mendja ose tė trazoheni as prej fryme, as prej fjale, as prej ndonjė letre gjoja tė shkruar prej nesh, thua se ja, erdhi dita e Krishtit” (2 Thesalonikasve 2:1-2). Shkrimi i mėsipėrm dhe fraza “tė gjithė do tė shndėrrohemi” e zhduk mundėsinė e njė rrėmbimi tė pjesshėm. Krejt Trupi i Krishtit do tė rrėmbehet (ngrihet lart). Trupi i Krishtit do tė jetė i plotė. Asnjė pjesėtar i Trupit tė Tij nuk do tė lihet qė tė pėrshkojė Rrėmujėn. Disa thonė: “Si mund tė ndodhė kjo”? Perėndia e mori lart Elijan pa vdekur dhe po aq lehtė Ai mund tė marrė njė milion ose dhjetė milionė njerėz tė tjerė.

         Rrėmbimi i Kishės do tė shkaktojė njė ndarje tė madhe. Tė gjithė jobesimtarėt do tė lihen kėtu qė tė pėrjetojnė Rrėmujėn. Rrėmbimi i Kishės do tė jetė mėnyra e njė bashkimi tė madh. “Pastaj ne tė gjallėt, qė do tė kemi mbetur, do tė rrėmbehemi bashkė me ata mbi retė, pėr tė dalė pėrpara Zotit nė ajėr dhe kėshtu do tė jemi pėrherė bashkė me Zotin” (1 Thesalonikasve 4:17). Ē’fjalė e mrekullueshme ėshtė fjala “bashkė”! Tė gjithė tė dashurit tanė nė Krishtin “sė bashku” edhe njėherė!

         Duhet tė “rrojmė me urtėsi, me drejtėsi dhe me perėndishmėri nė kėtė jetė, duke pritur shpresėn e lume dhe tė shfaqurit e lavdisė tė tė madhit Perėndi dhe tė Shpėtimtarit tonė Jezus Krisht” (Titi 2:12-13). Ēfarė kuptojmė kur themi “duke pritur Krishtin”? Nuk do tė thotė qė ne besojmė qė Ai mund tė vijė nė ēdo ēast, por presim qė Ai tė vijė. A po e prisni sot? A po e prisni sonte? Ky ėshtė kuptimi i shprehjes “duke e pritur Atė”.

 

 

 

V. Antikrishti

     

      “Dhe unė do tė shtie armiqėsi midis teje dhe gruas, midis farės sate dhe farės sė saj; fara e saj do tė shtypė kokėn tėnde, dhe ti do tė plagosėsh thembrėn e farės sė saj” (Zanafilla 3:15). Ndėrsa ky varg flet pėr Krishtin si fara e gruas, gjithashtu nė mėnyrė profetike e shpall Antikrishtin si fara e gjarprit. Fara e gjarprit, Antikrishti, ėshtė pėrmendur sė pari nė librin e parė tė Biblės, ėshtė pėrshkruar plotėsisht nė librin e fundit tė Biblės, mund tė gjendet gjithashtu edhe nė mes tė Librit. Kjo ėshtė shumė kuptimplote.

 

      A. Personi i tij.

      Kisha e hershme mėsoi qė Nero ishte Antikrishti dhe qė, kur ai do tė vdiste, do tė ringjallej prej sė vdekurish. Nė shekullin e njėmbėdhjetė valdensianėt, husitėt dhe uiklifėt shpallėn qė Kisha Katolike Romake ishte Antikrishti, ndėrsa Kisha Katolike Romake shpalli qė Napoleoni ishte Antikrishti. Gjatė Luftės sė Parė Botėrore thuhej qė Kaiser Vilhelm i Gjermanisė ishte Njeriu i Mėkatit. Mund tė mendohet pėr shumė njerėz sikur janė Antikrishti, por hamendje tė tilla janė tė padobishme, sepse Antikrishti nuk do tė shfaqet deri pas Rrėmbimit tė Kishės (2 Thesalonikasve 2:1-12).

      Ai ėshtė njė njeri! “Kėtu ėshtė urtia. Ai qė ka mend, le tė bėjė llogari numrin e bishės, sepse ėshtė numėr njeriu dhe numri i tij ėshtė gjashtėqind e gjashtėdhjetė e gjashtė” (Zbulesa 13:18). Vini re qė Shkrimi thotė qė ai ka numrin e njė njeriu. Numri i njeriut ėshtė 6. Perėndia thotė qė numri i Tij ėshtė 6-6-6: ai ėshtė njeri; ai ėshtė njeri; ai ėshtė njė njeri! Ai nuk ėshtė Kisha Katolike Romake, ai nuk ėshtė njė sistem, ai ėshtė njė njeri. Ai do tė mbretėrojė nė Jeruzalem dhe jo nė Romė.

         1. Ai do tė jetė njė hebre. “Ai nuk do tė tregojė respekt pėr Perėndinė e etėrve tė tij” (Danieli 11:37a). “Unė kam ardhur nė emėr tė Atit tim dhe ju nuk mė pranoni, po tė vinte ndonjė tjetėr nė emėr tė vet, ju do ta pranonit” (Gjoni 5:43). Fjala “tjetėr” do tė thotė njė tjetėr hebre. Emri “Antikrisht” ėshtė njė titull hebre, dhe hebrenjtė nuk do tė pranojnė njė johebre si Mesinė e tyre.

         2. Ai do tė jetė njė gjeni. Pėrveē Jezus Krishtit, Ai do tė jetė njeriu mė i shquar qė ka parė bota.

             a.   Njė gjeni intelektual. “Nė fund tė mbretėrisė sė tyre, kur rebelėt do ta kenė mbushur kupėn, do tė dalė njė mbret me pamje tė egėr dhe i rrahur nė dredhitė luftarake” (Danieli 8:23). Shihni gjithashtu Ezekieli 28:3.

             b.   Njė gjeni gojėtar. “Ai do tė vijė paqėsisht, por do ta shtjerė nė dorė mbretėrinė me intriga” (Daniel 11:21b). Ai do tė jetė njė tallje dhe njė imitim i Atij pėr tė cilin u tha: “Njeriu kurrė nuk ka folur kėshtu”.

             c.   Njė gjeni sundues (drejtues). Ai ngrihet nga asgjėja deri nė pushtet. Ai ėshtė “briri i vogėl” pėr tė cilin flitet tek Danieli 7 dhe 8 dhe “bisha” e Zbulesės 13 dhe 14. Tė gjithė mbretėrit do t’ia japin atij pushtetin e tyre.

             d.   Njė gjeni tregtar. Askush nuk do tė jetė nė gjendje tė blejė ose tė shesė pa vulėn e tij. “Dhe iu dha t’i japė njė frymė figurės sė bishės, aq sa figura e bishės tė flasė, edhe tė bėjė qė tė gjithė ata tė cilėt nuk e adhuronin figurėn e bishės, tė vriteshin” (Zbulesa 13:17).

             e.   Njė gjeni ushtarak. “Dhe unė pashė dhe ja, njė kalė i bardhė. Dhe ai qė e kalėronte kishte njė hark dhe atij iu dha njė kurorė dhe ai doli jashtė si fitimtar dhe pėr tė fituar” (Zbulesa 6:2). “Kush i ngjan bishės? Kush mund tė luftojė kundėr saj?’’ (Zbulesa 13:4).

             f.   Njė gjeni fetar. Ai kėrkon qė tė adhurohet si Perėndi. “Kundėrshtari, ai qė lartėson veten mbi ēdo gjė qė quhet perėndi ose objekt adhurimi, aq sa tė shkojė e tė rrijė nė tempullin e Perėndisė si Perėndi, duke e paraqitur veten se ėshtė Perėndi” (2 Thesalonikasve 2:4).

             g.   Njė gjeni financiar. “Do tė shtjerė nė dorė thesaret prej ari dhe argjendi dhe tė gjitha gjėrat e ēmuara tė Egjiptit, Libianėt dhe Etiopasit do t’i shkojnė pas” (Danieli 11:43). Shihni edhe Ezekieli 28:4-5.

 

      B. Titujt e Antikrishtit.

         1. Njeriu i mėkatit. Ky titull ėshtė mė i spikaturi ndėr tė gjithė titujt e tjerė tė tij. Tė gjitha mėkatet e njeriut do tė mishėrohen dhe do tė bashkohen nė tė. “Askush tė mos ju gėnjejė kurrsesi, sepse ajo ditė nuk do tė vijė, pa ardhur mė parė rėnia dhe pa u shfaqur njeriu i mėkatit, i biri i humbjes” (2 Thesalonikasve 2:3).

         2. Biri i humbjes. Shkrimi i mėsipėrm e shpall atė gjithashtu si bir tė humbjes (2 Thesalonikasve 2:3).

         3. I Paudhi. “Ardhja e atij tė paudhi do tė bėhet me anė tė veprimit tė Satanit, bashkė me ēudira, shenja dhe mrrekullish tė rreme” (2 Thesalonikasve 2:8). Krishti ėshtė i drejti, Antikrishti ėshtė i paudhi.

         4.      Gėnjeshtra. “E prandaj Perėndia do t’u dėrgojė atyre njė gėnjim qė do t’i bėjė tė gabojnė, qė t’i besojnė gėnjeshtrės” (2 Thesalonikasve 2:11). Jezus Krishti ėshtė e Vėrteta, Antikrishti ėshtė Gėnjeshtra. Gjoni 8:44 thotė qė Djalli ėshtė njė gėnjeshtar “dhe ati i saj”, domethėnė, ati i gėnjeshtrės.

         5.      Antikrishti. “Fėmijė, ėshtė ora e fundit. Dhe, sikurse e dėgjuat, antikrishti duhet tė vijė dhe tani janė shfaqur shumė antikrishtė; prej nga e dimė se ėshtė ora e fundit” (1 Gjoni2:18).

         6. Mbreti i Babilonisė. Babilonia ėshtė qendra e veprės sė Satanit. Babilonia do tė ripėrtėrihet nė ditėt e fundit dhe Antikrishti do tė mbretėrojė mbi tė (Zbulesa 17 dhe 18).

         7. Briri i vogėl. “Nga njė prej tyre doli njė bri i vogėl, qė u bė shumė i madh nė drejtim tė jugut, tė lindjes dhe tė vendit tė lavdishėm. Nė fund tė mbretėrisė sė tyre, kur rebelėt do ta kenė mbushur kupėn, do tė dalė njė mbret me pamje tė egėr dhe i rrahur nė dredhitė luftarake” (Danieli 8:9, 23). Shihni gjithashtu Danieli 7:8.

         8. Mbreti kokėfortė. “Pastaj mbreti do tė veprojė si tė dojė, do tė lartohet, do tė hyjnizohet pėrmbi ēdo perėndi dhe do tė thotė gjėra tė habitshme kundėr Perėndisė tė perėndive; do tė ketė sukses deri sa tė mbushet kupa e indinjatės, sepse ajo qė ėshtė dekretuar do tė bėhet” (Danieli 11:36).

         9. Bisha (Zbulesa 13, 17, 19).

 

      C. Paraprijėsit e Antikrishtit.

      Disa nga paraprijėsit e Antikrishtit janė dhėnė nė Shkrimet, tė tjerė janė tė nėnkuptuar, domethėnė jashtė Shkrimeve.

         1. Kaini. Ai mohoi gjakun dhe ishte gėnjeshtar dhe vrasės (1 Gjoni 3:12).

         2.      Nimrodi. Historia e tij parapriu thirrjen e Abrahamit pėr nė Tokėn e Premtuar. Antikrishti do tė paraprij­ė thirrjen e farės sė Abrahamit dhe do tė hyjė nė Tokėn e Premtuar pėr herėn e dytė. Nimrod do tė thotė rebel. Ndėrsa Shkrimet flasin pėr tė si njė gjuetar i fuqishėm, nė tė vėrtetė ai nuk ishte njė gjuetar kafshėsh, por njė gjuetar shpirtrash. Ai ishte njė njeri i fuqishėm kundėr Zotit. Kėshtu do tė jetė edhe Antikrishti.

         3. Sauli. Mbreti i Izraelit u kėrkua nga populli, por ai ishte kundėr tė vajosurit tė Zotit. Antikrishti do tė jetė gjithashtu zgjedhja e popullit, por edhe ai do tė jetė kundėr tė vajosurit tė Perėndisė.

         4.      Absalomi. Absalom do tė thotė ati i paqes, por edhe