KRISTOLOGJIA
(Doktrina e Krishtit)
Pasqyra pėr kapitullin II
KRISTOLOGJIA
I. Emrat dhe titujt e Krishtit.
A. Jezus.
B.
Krishti.
C. Mesia.
D. Zot.
H. Unė Jam.
P. Fjala.
Q. Emanuel.
R. Shpėtimtar.
S. Rabi.
T. Raboni.
U. Mėsues.
C. Kundėrshtimet e
Mishėrimit.
A. Natyra njerėzore e
Krishtit.
C. Shkrirja e tė dy
natyrave nė njė person.
D. Gabimet nė lidhje
me dy natyrat.
C. Teoritė jobiblike nė
lidhje me vdekjen e Tij.
C. Teoritė jobiblike nė
lidhje me ringjalljen.
VI. Ngjitja dhe kurorėzimi i Krishtit.
A. Kuptimi i ngjitjes
dhe i kurorėzimit.
B. Mesazhi i ngjitjes
dhe i kurorėzimit.
C. Natyra e ngjitjes dhe
e kurorėzimit.
D. Domosdoshmėria e
ngjitjes dhe e kurorėzimit.
E. Qėllimi i ngjitjes
dhe i kurorėzimit.
F. Rezultatet e
ngjitjes dhe tė kurorėzimit.
Kapitulli II
Kristologjia
Nė thelb, Kristologjia ėshtė doktrina e Krishtit. Lum ai qė e
njeh Atė si Zot dhe Shpėtimtar. Nganjėherė tė tjerėt na thonė qė mund tė
predikojmė tepėr pėr Krishtin, pa theksuar sa duhet doktrinėn e Perėndisė dhe atė
tė Frymės sė Shenjtė; por mund tė themi me siguri se njė njeri nuk mund tė
predikojė tepėr pėr Krishtin! Pėr mė tej, nuk ka xhelozi nė Hyjninė. Nga
Shkrimet mund tė shohim se Perėndia do qė ne tė theksojmė Krishtin edhe mė
shumė: Ai vetė ėshtė kreu i trupit, pra i kishės; ai ėshtė fillimi, i
parėlinduri nga tė vdekurit, pėrderisa tė ketė parėsinė nė ēdo gjė (Kolosianėve 1:18).
I. Emrat dhe Titujt e Krishtit
Ne besojmė nė frymėzimin e Shkrimit tė Shenjtė fjalė pėr fjalė.
Kjo do tė thotė qė besojmė se ēdo fjalė nė tekstet origjinale ėshtė fjala e
zgjedhur drejtpėrdrejt nga Perėndia, me tė cilėn Ai shpalos vullnetin e Tij
ndaj nesh. Duke besuar njė gjė tė tillė, u japim shumė rėndėsi titujve dhe
emrave tė Zotit tonė Jezus Krisht. Emri mė i njohur i Shpėtimtarit tonė ėshtė Jezus.
Emri Jezus gjendet 612 herė nė katėr ungjijtė dhe 71 herė nė
pjesėn tjetėr tė Dhiatės sė Re. Emri Krisht gjendet vetėm 56 herė nė katėr
ungjijtė, ndėrsa nė pjesėn tjetėr tė Dhiatės sė Re pėrdoret 256 herė.
Jezus gjendet pėrpara
vdekjes, varrosjes dhe ringjalljes sė Tij, ndėrsa Krisht gjendet pas kėsaj. Jezus
ėshtė emri personal i Zotit, ėshtė emri i Tij tokėsor, emri me tė cilin Ai
u lind, jetoi dhe vdiq. Ai ėshtė emri i pėruljes, vuajtjes dhe pikėllimit tė Tij,
emri i Atij qė e pėruli vetveten. Emri Jezus, nė kohėn e Zotit tonė, nuk
ishte i pazakontė, sepse kishte shumė njerėz me kėtė emėr. Jezus ėshtė forma greke e fjalės hebraike Jozueu dhe tė dy kanė
kuptimin Jehova, Shpėtimtari ynė. Emri Jezus ishte emri qė u gozhdua
pėrmbi Tė nė kryq.
Ne theksojmė pėrsėri faktin qė emri Jezus mbizotėron nė katėr
ungjijtė, ndėrsa emri Krisht ėshtė pėrmendur mė shumė nė Letrat. Emri Jezus
ishte mė i pėrdorur para se tė plotėsohej shpėtimi, ndėrsa emri Krisht ėshtė
mbizotėrues pas plotėsimit tė veprės sė shpėtimit. I krishterė nuk ėshtė ai qė
vetėm beson nė Jezusin, sepse e gjithė bota beson se ekziston njė Jezus. I
krishterė ėshtė ai qė beson nė Zotin Jezus Krisht. Ai ėshtė Zot! Duke pasur parasysh qė njė person shpėtohet duke e
shpallur Jezusin si Zot (Romakėve 10:9) dhe duke besuar qė Perėndia e ringjalli
Atė nga tė vdekurit (dhe ne e dimė nga 1 Korintasve15:1-3 qė ungjilli ėshtė
vdekja, varrosja dhe ringjallja e Zotit Jezus Krisht si zėvendėsues pėr mėkatarin),
ne themi se ka shumė pak ungjill nė katėr ungjijtė. Ata japin shumė pak nga
doktrina pėr shpėtimin e mėkatarėve, sepse vetėm nė disa kapituj nė fund tė ēdo
ungjilli ėshtė regjistruar vdekja, varrosja dhe ringjallja e Krishtit, prandaj
emri Jezus ėshtė mbizotėrues.
Letrat janė shkrime qė nxjerrin nė pah shumė qartė doktrinėn e
shpėtimit me anė tė hirit, nėpėrmjet besimit nė flijimin zėvendėsues tė
Krishtit. Ato janė tė mbushura me doktrinėn e shpėtimit, prandaj theksi bie mbi
emrat Krisht dhe Zot! Nė periudhėn pėrpara Kalvarit theksohej emri Jezus,
ndėrsa pas Kalvarit, ėshtė emri Krisht qė theksohet mė shumė. Ta dijė, pra,
me siguri, gjithė shtėpia e Izraelit se atė Jezus qė ju e keni kryqėzuar,
Perėndia e ka bėrė Zot dhe Krisht (Veprat e Apostujve 2:36). Dhe duke u
gjetur nga pamja e jashtme si njeri, e pėruli vetveten duke u bėrė i bindur
deri nė vdekje, deri nė vdekje tė kryqit. Prandaj edhe Perėndia e lartėsoi
madhėrisht dhe i dha njė emėr qė ėshtė pėrmbi ēdo emėr, qė nė emėr tė Jezusit
tė pėrkulet ēdo gju i krijesave (ose gjėrave) tokėsore dhe nėntokėsore dhe ēdo
gjuhė tė rrėfejė se Jezus Krishti ėshtė Zot, pėr lavdi tė Perėndisė Atė
(Filipianėve 2:8-11). Ėshtė me interes tė theksojmė se, kur ishte nė tokė (para
se tė kryqėzohej), Ai kurrė nuk u thirr me emrin Jezus para syve tė Tij. Ai u
quajt gjithmonė Zot, Mėsues ose Rabi nga dishepujt e Tij. Ju mė thoni Mėsues dhe Zot dhe mirė
thoni; sepse Unė jam (Gjoni 13:13). Pse mė thėrrisni Zot, Zot dhe nuk bėni
gjėrat qė unė ju them? (Luka 6:46).
Arsyeja pse emri Jezus ėshtė pėrdorur mė
shumė nė ungjijtė (612 herė) ėshtė se ungjijtė theksojnė pėrulėsinė e Tij, dhe
arsyeja pse emri Krisht ėshtė pėrdorur mė shumė nė Veprat dhe Letrat ėshtė se
kėto shkrime theksojnė lartėsimin e Tij! Ka njė arsye pse emri Jezus ėshtė
pėrdorur nė Letrėn drejtuar Hebrenjve tetė herė: sepse Fryma e Shenjtė do tė na
bėnte tė ditur se ky Person ishte njė njeri. Darka e Zotit ėshtė njė shembull i
mirė i theksit qė bie mbi emrin Jezus nė ungjijtė dhe mbi titullin Krisht
nė Letrat. Dhe ndėrsa po hanin, Jezusi mori bukėn, e bekoi, e theu, dhe ua dha
dishepujve dhe tha: Merrni, hani; ky ėshtė trupi im (Mateu 26:26). Sepse
unė mora nga Zoti atė qė ju transmetova edhe juve; Zoti Jezus, nė atė natė qė
po tradhtohej, mori bukėn (1 Korintasve 11:23).
Njerėzit e botės, demonėt e Satanit dhe tė gjithė i
drejtoheshin Atij si Jezus, por
asnjėherė si Zot. Universalizmi dhe
rryma tė tjera besojnė nė njė Jezus, por ata thonė se Ai nuk mund tė tė
shpėtojė, sepse nuk ekziston asnjė mėkat, ndaj skemi nga se tė shpėtohemi. Ēdo
sistem i rremė fetar e ka Zotin Jezus si objekt sulmi. Ēdo sistem i rremė fetar
me anė tė arsyetimit pėrligj mėkatin dhe, duke bėrė njė gjė tė tillė, nevoja e
njė shpėtimtari pėrjashtohet. Thuhet se ska qenė e nevojshme qė Jezusi tė
vdiste, dhe pėr mė tepėr, me kėtė akt, Ai nuk e dinte se ēfarė po bėnte,
prandaj, duke bėrė njė gjė tė tillė, nuk duhet tė ketė qenė Bir i Perėndisė,
sepse Perėndia i njeh tė gjitha gjėrat. A nuk e shihni se ēdo sulm mbi Birin e
Perėndisė, Jezusin, Zotin tonė, qoftė nė lidhje me gjakun e Tij, ringjalljen,
flijimin zėvendėsues tė Tij apo me ardhjen e dytė tė Tij, nuk ėshtė gjė tjetėr
veēse njė sulm dinak mbi hyjninė e Krishtit.
Ne nuk e marrim emrin tonė nga Jezus, por nga Krishti, prandaj quhemi tė krishterė. E dimė
qė ky emėr iu dha besimtarėve nga ata qė e urrenin Perėndinė dhe Krishtin e
Tij, megjithatė ne jemi krenarė tė mbajmė emrin e Tij dhe tė vuajmė pėr Tė.
Duhet mbajtur mend qė jobesimtarėt nuk e kanė quajtur Atė, Zot
Shpėtimtar, por e kanė quajtur Jezus dhe as besimtarėt nuk e kanė
thirrur Atė Jezus, me njė pėrjashtim (pėrjashtimi bėn rregullin). Dhe
ai u tha atyre: Cilat?. Ata i thanė: Ēėshtjen e Jezusit nga Nazareti qė ishte
njė profet i fuqishėm nė vepra dhe nė fjalė pėrpara Perėndisė dhe pėrpara
gjithė popullit. Dhe si krerėt e prifėrinjve dhe kryetarėt tanė e kanė dorėzuar
pėr ta dėnuar me vdekje dhe e kanė kryqėzuar. Por ne kishim shpresė se ai do tė
ishte ky qė do ta ēlironte Izraelin; por megjithatė sot ėshtė e treta ditė qė
kur ndodhėn kėto gjėra (Luka 24:19-21). Kėto janė fjalėt e dishepujve tė
zhgėnjyer: ne shpresuam se ky do tė ishte ai, tė gjitha shpresat e tyre u
shkatėrruan me kryqėzimin e Jezusit. Ata nuk i dinin Shkrimet dhe as nuk mbanin
mend fjalėt e Zotit qė do tė ngrihej pėrsėri nga vdekja, prandaj ata folėn pėr
Tė si njė i dėshtuar dhe kėtu e quajtėn Jezus. Nė qoftė se Krishti nuk do tė
ishte ngjallur prej sė vdekurish, shpresat e tyre, dhe jo vetėm tė tyret, por
edhe tonat gjithashtu, do tė ishin shkatėrruar. Ai do tė kishte qenė thjesht Jezus.
Por tashti Krishti u ringjall prej sė vdekurish, dhe ėshtė fryti i parė i
atyre qė kanė fjetur (1 Korintasve 15:20). Ai ėshtė Krisht dhe Zot, jo vetėm
njeri i thjeshtė, por Perėndia-njeri.
Ai ėshtė Zot pėr besimtarėt. Me Atė nuk duhet tė pėrdorim
mbiemra. Ai nuk ėshtė i bekuari Jezus apo i ėmbli Jezus. Megjithėse i ka tė
gjitha kėto, Ai ėshtė Zoti Jezus Krisht! Kur lutemi, duhet tė lutemi nė emėr tė
Krishtit dhe jo nė emėr tė Jezusit.
Ne e kemi trajtuar nė gjerėsi emrin Krisht ashtu siē ėshtė
pėrdorur, por le tė shtojmė edhe kėto hollėsi. Emri Krisht do tė thotė i
vajosuri. Ky ėshtė emri zyrtar i Birit tė Perėndisė. Kurdo qė dėgjojmė
fjalėn i vajosur, kujtojmė rrethanat nė tė cilat vajoseshin njerėzit. Dimė
gjithashtu qė njerėzit vajoseshin si mbretėr, profetė dhe priftėr. Pastaj
Samueli i tha Saulit: Zoti mė ka dėrguar qė tė tė vajos mbret mbi popullin
tėnd, mbi Izraelin; tani dėgjo fjalėt e Zotit (1 Samueli 15:1). Do ta
vajosėsh gjithashtu Jehun, birin e Nimshit, do tė vajosėsh pastaj Eliseun,
birin e Shafatit nga Abel-Melohahu, si profet nė vendin tėnd (1 Mbretėve
19:16). Zoti i foli akoma Moisiut, duke thėnė: Merr Aaronin dhe bijtė e tij
bashkė me tė, rrobat, vajin e vajosjes, demin e vogėl tė flijimit tė mėkatit,
dy deshtė dhe shportėn e bukėve tė ndorme
Pas kėsaj derdhi pak nga vaji i
vajosjes mbi kokėn e Aaronit dhe e vajosi pėr ta shenjtėruar (Levitiku
8:1,2,12).
1. Krishti
ėshtė vajosur profet. Vetė Moisiu, nė fakt, u tha etėrve: Zoti, Perėndia
juaj do tė ngjallė pėr ju njė profet si unė nga mesi i vėllezėrve tuaj;
dėgjojeni nė tė gjitha gjėrat qė ai do tju thotė! Dhe do tė ndodhė qė kushdo
qė nuk do ta dėgjojė atė profet, do tė shkatėrrohet nė mes tė popullit (Veprat
e Apostujve 3:22-23).
2. Krishti ėshtė vajosur prift. Dhe duke
pasur, pra, njė kryeprift tė madh qė ka pėrshkuar qiejtė, Jezusin, Birin e
Perėndisė, le ta mbajmė fort rrėfimin tonė tė besimit. Sepse ne nuk kemi njė
kryeprift qė nuk mund ti vijė keq pėr dobėsitė tona, po njė qė u tundua nė tė
gjitha ashtu si ne, por pa mėkatuar (Hebrenjve 4:14-15).
3. Krishti ėshtė vajosur mbret. Dhe ja ti do
tė mbetesh shtatzėnė dhe do tė lindėsh njė djalė, dhe do tia vėsh emrin Jezus.
Ai do tė jetė i madh dhe do tė quhet Bir i Shumė tė Lartit; dhe Zoti Perėndi do
ti japė fronin e Davidit atit tė tij; dhe do tė mbretėrojė mbi shtėpinė e
Jakobit pėrjetė, dhe mbretėria e tij nuk do tė ketė kurrė tė sosur (Luka
1:31-33).
Nė Ungjijtė Krishti ėshtė paraqitur si Mbret i Izraelit dhe tek
Letrat si Kreu i Kishės.
Ky gjeti mė tė parin vėllanė e vet, Simonin dhe i tha: E
gjetėm Mesian qė pėrkthyer do tė thotė: Krishti (Gjoni 1:41). Gruaja i tha:
Unė e di se do tė vijė Mesia, qė e quajnė Krisht; kur tė ketė ardhur ai do tė
na kumtojė ēdo gjė (Gjoni 4:25). Mesia
ėshtė fjala hebraike me tė njėjtin kuptim Krisht,
I Vajosuri. Dhiata e vjetėr ėshtė e mbushur me profeci tė Mesisė, ndėrsa Dhiata e re ėshtė plot me
pėrmbushje tė Krishtit. Dhiata e
vjetėr ėshtė e shkruar nė gjuhėn hebraike, ndėrsa Dhiata e re ėshtė e shkruar
nė gjuhėn greke.
Ky ėshtė titulli i hyjnisė sė Krishtit, titulli i autoritetit.
Qė tė tre emrat e Perėndisė, qė gjenden nė Dhiatėn e vjetėr, janė tė pėrfshirė
nė kėtė emėr, Zot. Nė studimet e
emrave tė Perėndisė pamė se fjala Perėndi vjen nga fjala hebraike Elohim, qė ėshtė zyra e
Perėndisė; fjala Zoti ose Perėndi vjen nga fjala hebraike Jehova,
qė ėshtė emri personal i Perėndisė dhe fjala Zot ose zot vjen nga fjala hebraike Adonai, qė do tė thotė mėsues.
Nė Dhiatėn e re fjala Zot vjen nga fjala greke kurios, qė ėshtė pėrkthyer si Zot, Perėndi, mėsues dhe zotėri.
Ky rast ėshtė i barabartė me Adonai
(Mėsues), nė Dhiatėn e vjetėr. Krishti, Zoti ėshtė Mėsuesi ynė. Dhe ju
zotėrinj, bėni po kėshtu ndaj tyre, duke i lėnė kėrcėnimet, duke ditur qė i
tyre dhe i juaji Zot ėshtė nė qiell dhe se tek ai nuk ka anėsi (Efesianėve
6:9). Zotėrinj bėni ēėshtė e drejtė dhe e arsyeshme ndaj shėrbėtorėve duke
ditur se edhe ju keni njė Zotėri nė qiejt (Kolosianėve 4:1). Siē ėshtė
theksuar mė sipėr, titulli Zot pėrfshin edhe emra tė tjerė pėr Perėndinė, tė
cilėt janė Zot ose Jehovai.
Ne e dimė qė kjo fjalė ėshtė pėrdorur edhe nė Dhiatėn e re. Dhiata e re jep
referime nga Dhiata e vjetėr duke pėrdorur fjalėn Zot, ndėrsa nė Dhiatėn e
vjetėr ėshtė fjala Zot ose
Jehova. Jezusi i tha: Ėshtė shkruar gjithashtu: Mos e tundo Zotin [Dhiata e
Vjetėr: Jehova], Perėndinė tėnd (Mateu 4:7). Nė kėtė varg shihet gjithashtu
se emri Elohim (Perėndia) i
vihet Zotit, qė ėshtė Zoti Jezus Krisht. Pėr shpėtim, ne duhet tė pranojmė se
Jezus Krishti ėshtė Jehova, Perėndi dhe Mėsues. Sepse po tė rrėfesh me gojėn
tėnde Zotin [Jehova, Perėndi, Mėsues-tė tre] Jezus, dhe po tė besosh nė zemrėn
tėnde se Perėndia e ngjalli prej sė vdekurish, do tė shpėtohesh (Romakėve
10:9).
Nė qoftė se e shpallim Atė si Zot, [Jehova, Perėndi dhe
Mėsues], atėherė pranojmė qė Ai na zotėron. Ai vendos pėr ecjen dhe jetėn tonė.
Ai ka tė drejtėn e Tij mbi ne dhe mbi gjithēka qė kemi. Ne kemi njė pėrgjegjėsi
tė madhe ndaj Atij. Vullneti i Tij duhet tė jetė vullneti i jetėve tona.
Prandaj mos u bėni tė pakujdesshėm, por kuptoni cili ėshtė vullneti i Zotit
[Jezus Krisht: Jehova, Perėndi dhe Mėsues] (Efesianėve 5:17). Nė tė njėjtėn
mėnyrė, edhe nė martesė, njeriu duhet tė jetojė nė vullnetin e Zotit Jezus
Krisht. Gruaja ėshtė e lidhur pėr sa kohė rron burri i saj; por nė qoftė se i
vdes burri, ajo ėshtė e lirė tė martohet me cilin tė dojė veēse kjo punė tė
bėhet nė Zotin (1 Korintasve 7:39). Kėto fjalė marrin njė kuptim edhe mė tė
thellė kur tė kuptoni se njė martesė jo vetėm duhet tė jetė mes tė krishterėve,
por ata duhet ta bėjnė kėtė vetėm sipas vullnetit tė Perėndisė. Pas martesės,
vullneti i Zotit duhet tė kėrkohet. Ju bashkėshorte, jini tė nėnshtruara
bashkėshortėve tuaj, ashtu si ka hije nė Zotin (Kolosianėve 3:18). Asnjė njeri
nuk mund ta thėrrasė Jezusin Zot, pėrveēse me anė tė Frymės sė Shenjtė,
sepse mishi (mėkati, natyra mishore) nuk e njeh Krishtin si Zot. Prandaj ju
bėj tė ditur se askush qė flet nė Frymėn e Shenjtė, nuk thotė: Mallkuar qoftė
Jezusi!; edhe asnjė nuk thotė: Jezusi ėshtė Zot; veēse nė Frymėn e Shenjtė
(1 Korintasve 12:3).
Ky ėshtė njė titull tjetėr i Zotit, i cili ėshtė njė kombinim
me emrin e Tij personal (Jezus) dhe
titullin e Tij zyrtar (Krisht).
Theksi bie mbi fjalėn e parė Jezus,
domethėnė, ēfarė ishte Ai, kundrejt asaj qė Ai ėshtė, pra, Jezusi, i cili
njėherė e pėruli Veten, ndėrsa tani ėshtė i lartėsuar.
Theksi ėshtė edhe kėtu mbi fjalėn e parė, Krisht, qė do tė thotė Ai qė u lartėsua, u pėrul mė pėrpara.
Kini nė ju po atė ndjenjė qė ishte nė Krishtin Jezus; i cili edhe pse ishte nė
trajtė Perėndie, nuk e ēmoi si njė gjė ku tė mbahej fort pėr tė qenė barabar me
Perėndinė, por e zbrazi veten e Tij, duke marrė trajtė shėrbėtori, e u bė i
ngjashėm me njerėzit; dhe duke u gjetur nga pamja e jashtme posi njeri, e
pėruli vetveten duke u bėrė i bindur deri nė vdekje, deri nė vdekje tė kryqit
(Filipianėve 2:5-8).
Ky ėshtė titulli me i plotė i Zotit. I bekuar qoftė Perėndia,
Ati i Zotit tonė Jezus Krisht, qė na bekoi me ēdo bekim frymėror nė vendet
qiellore nė Krishtin (Efesianėve 1:3).
Ky ėshtė njė titull nga Dhiata e vjetėr, i sjellė nė Dhiatėn e
re. Jehovai iu shfaq Moisiut nė ferrėn qė digjej dhe e urdhėroi ti thoshte
Faraonit qė ti lejonte bijtė e Izraelit tė largoheshin nga toka e skllavėrisė.
Atėherė Moisiu i tha Perėndisė: Ja kur tė shkoj te bijtė e Izraelit dhe tu
them: <<Perėndia i etėrve tuaj mė ka dėguar te ju>>, po tė jetė se
ata mė thonė: <<Cili ėshtė emri i tij?>>, ēpėrgjijgje duhet tu
jap?. Perėndia i tha Moisiut: UNĖ JAM AI QĖ JAM. Pastaj tha: Do tu thuash
kėshtu bijve tė Izraelit: <<UNĖ JAM-i mė ka dėrguar tek ju>>
(Eksodi 3:13-14).
Zoti Jezus e quajti veten UNĖ JAM kur ishte nė kopshtin e
Gjetsemanisė. Ndėrsa turma kishte ardhur me heshta, pishtarė dhe shpata, Zoti
Jezus u doli pėrpara ti takonte duke i pyetur: Kė kėrkoni? Ata ju pėrgjigjėn:
Jezusin Nazareas. Jezusi u tha atyre: Unė jam! (Gjoni 18:4-5). Kur Zoti
shpalli qė ishte i madhi Unė Jam, ēfarė bėnė ata? Sapo ai u tha atyre: Unė
jam, ata u zmbrapsėn dhe ranė pėrdhe (Gjoni 18:6). Edhe njė pjesė tjetėr e
Fjalės sė Perėndisė nxjerr nė pah faktin se Jezusi ishte i madhi Unė Jam.
Jezusi u tha atyre: Nė tė vėrtetė, nė tė vėrtetė unė po ju them; para se tė
kishte lindur Abrahami, unė jam (Gjoni 8:58). Sepse tek ai banon trupėrisht
gjithė plotėsia e Hyjnisė (Kolosianėve 2:9).
Ky ėshtė titulli i Zotit pėr lavdinė dhe hyjninė e tij
personale. Dhe engjėlli duke u pėrgjigjur i tha: Fryma e Shenjtė do tė vijė
mbi ty dhe pushteti i Shumė tė Lartit do tė tė mbulojė me hijen e vet; prandaj
i shenjti qė do tė lindė prej teje, do tė quhet Bir i Perėndisė (Luka 1:35).
Judenjtė iu pėrgjigjėn: Ne kemi njė ligj dhe sipas ligjit tonė ai duhet tė
vdesė, sepse e bėri veten Bir tė Perėndisė (Gjoni 19:7). Shihni gjithashtu
Gjoni 5:18. Zoti Jezus ėshtė Biri i Perėndisė. Njė i krishterė ėshtė njė bir i
Perėndisė. Zoti Jezus ėshtė Biri i Perėndisė nga marrėdhėnia dhe natyra, kurse
njė i krishterė ėshtė njė bir i Perėndisė me anė tė ripėrtėritjes dhe
birėsimit. Zoti Jezus ka qenė Biri i Perėndisė pėr gjitha kohėt dhe nė
pėrjetėsi, por njė i krishterė bėhet njė bir i Perėndisė kur beson nė Krishtin,
Zotin.
Ky duket sikur ėshtė titulli mė i pėlqyer nga Zoti, emri me tė
cilin Ai e quajti Veten herė pas here: Por Jezusi i tha: Dhelprat kanė
strofka dhe zogjtė e qiellit fole; kurse Biri i Njeriut nuk ka ku ta mbėshtesė
kokėn (Luka 9:58).
Ky ėshtė titulli i Krishtit pėr Mijėvjeēarin. Kudo qė ėshtė
pėrdorur, ėshtė i lidhur me ardhjen e mbretėrisė sė sundimit tė Zotit Jezus
Krisht. Edhe nė Dhiatėn e Vjetėr e njėjta gjė ėshtė e vėrtetė. Disa njerėz e
marrin kėtė si argument, duke thėnė qė Ezekieli ka marrė mbi vete tė njėjtin
titull, bir njeriu. Megjithatė lexuesi mund tu drejtohet pjesėve ku
ėshtė pėrdorur. Aty flitet qartė pėr Mijėvjeēarin e Mbretėrisė. Pėr shembull,
nė Ezekielin 37 ėshtė profecia e Luginės sė Kockave tė Thata: e gjithė shtėpia
e Izraelit do tė vijė nė jetė pėrsėri kur Zoti do tu profetizojė atyre qė tė
kthehen nė Tokėn e Palestinės; ky do tė jetė Mijėvjeēari.
Ky ėshtė titulli i Zotit dhe jo i njeriut. Ju jeni njė bir
njeriu, por Ai ėshtė Biri i Njeriut. Titulli Bir i Njeriut
gjendet tetėdhjetė e tetė herė nė Dhiatėn e Re, njė herė nė Veprat, njė herė
tek Hebrenjtė dhe dy herė tek Zbulesa, si dhe tetėdhjetė e katėr herė tek
ungjijtė, por asnjėherė nė Letrat. Letrat janė tė lidhura me kishėn dhe jo me
ardhjen e mbretėrisė mijėvjeēare. Krishti ėshtė Mbreti i Mbretėrisė, por
Kreu i Kishės. Pėrderisa Kisha nuk ėshtė Mbretėria, as titulli i
Mijėvjeēarit (Biri i Njeriut) pėr Krishtin nuk gjendet nė Letrat drejtuar
Kishave.
Ungjilli sipas Mateut ėshtė pėrshkruar si libri i breznisė sė
Jezusit, bir i Davidit, bir i Abrahamit (Mateu 1:1). Dhe premtimet iu bėnė
Abrahamit dhe pasardhjes sė tij. Shkrimi nuk thotė: Dhe pasardhėsve, sikur tė
ishin shumė, por tė njė tė vetme: Dhe pasardhjes sate, pra Krishti
(Galatasve 3:16). Mesia (Krishti) do tė ishte njė judé. Krishti ishte judé,
sepse ishte njė Bir i Abrahamit, pra, ishte Mesia!
Ky ėshtė titulli mbretėror i Zoti Jezus: Kur dėgjoi se ai qė
po kalonte ishte Jezusi Nazareas, filloi tė bėrtasė dhe tė thotė: Jezus, Bir i
Davidit, ki mėshirė pėr mua! (Marku 10:47).
Ky ėshtė njė titull dallimi. Ai do tė jetė i madh dhe do tė
quhet Bir i Shumė tė Lartit; dhe Zoti Perėndi do ti japė fronin e Davidit,
atit tė tij (Luka 1:32).
Njeriu i dytė tregon qė ishte njė njeri pėrpara Tij,
vetėm njė, dhe ky njeri ishte Adami: Njeriu i parė i bėrė prej dheu, ėshtė
tokėsor; njeriu i dytė ėshtė Zoti nga qielli (1 Korintasve 15:47).
Adami i Fundit tregon se nuk ka asnjė njeri ta pasojė
Atė. Janė vetėm dy njerėz nė regjistrat e Perėndisė: Adami dhe Krishti. Si
rrjedhim, bota ėshtė e ndarė nė kėto dy udhėheqje: Adami dhe Krishti. Tė gjithė
janė tė Adamit nga lindja natyrore, ndėrsa tė Krishtit janė vetėm ata qė kanė
provuar lindjen e re. Kėshtu edhe ėshtė shkruar: Njeriu i parė, Adami, u bė
shpirt i gjallė; por Adami i fundit ėshtė Frymė qė jep jetė (1 Korintasve
15:45).
Nė fillim ishte Fjala dhe Fjala ishte pranė Perėndisė, dhe
Fjala ishte Perėndi. Ai (fjala) ishte nė fillim me Perėndinė (Gjoni 1:1-2).
Ashtu si fjalėt na shfaqin mendimet e padukshme tė njeriut, ashtu edhe Fjala e
dukshme (e gjallė) shfaq para nesh Perėndinė e padukshėm.
Ja, virgjėresha do tė mbetet shtatzėnė dhe do tė lindė njė
djalė, tė cilit do ti vėnė emrin Emanuel, qė do tė thotė: Zoti me ne (Mateu
1:23). Siē na tregon Shkrimi, Emanuel
do tė thotė Perėndia me ne. Kujtoni, pra, qė Zoti Jezus ėshtė Emanuel,
Perėndia me ne. Ai kurrė nuk do tė na lėrė, kurrė nuk do tė na braktisė
(Hebrenjve 13:5-6).
Sepse sot nė qytetin e Davidit lindi pėr ju njė Shpėtimtar, qė ėshtė Krishti Zoti (Luka 2:11). Nuk lindi njė ndihmės, por lindi njė Shpėtimtar!
Kjo fjalė me burim nga hebraishtja do tė thotė mėsues.
Por Jezusi u kthye dhe, kur i pa se po e ndiqnin, u tha atyre: Ēkėrkoni?.
Ata i thanė: Rabi (qė pėrkthyer do tė thotė mėsues), ku banon? (Gjoni
1:38).
Ėshtė e njėjta fjalė si rabi, por vjen nga gjuha kaldease.
Jezusi i tha: Mari!. Dhe ajo atėherė u kthye dhe i tha: Rabboni!, qė do tė
thotė: Mėsues (Gjoni 20:16).
Farisenjtė kur e panė kėtė, u thanė dishepujve tė tij: Pse
Mėsuesi juaj ha bukė me tagrambledhėsit dhe me mėkatarėt? (Mateu 9:11).
Kuptimi kėtu ėshtė Udhėzues. Ideja e Zotėruesit nuk ofrohet kėtu, si nė
fjalėn Zot (Adonai). Bota sot e pranon qė Jezusi ėshtė njė Mėsues i
madh (Udhėzues), por nuk e kanė Atė si Zot. Zoti Jezus nuk ėshtė thjesht
Udhėzuesi ynė: Ai ėshtė Perėndia ynė, Jehovai ynė, Zoti ynė!
Kjo ėshtė njė e vėrtetė themelore e krishterimit. Ėshtė themeli
i hedhur mbi tė cilin qėndron besimi ynė. Pa mishėrimin, krishterimi nuk do tė
mund tė qėndronte fare. Ėshtė e pamundur qė tė zhdukėsh mishėrimin, pa zhdukur
edhe krishterimin. Kėtė nuk na e ka shfaqur njeriu, por Perėndia Vetė nėpėrmjet
zbulesės sė Fjalės sė Tij. Sepse dua qė tė dini ēluftė tė ashpėr mė duhet tė
bėj pėr ju, pėr gjithė ata qė janė nė Laodice dhe pėr tė gjithė ata tė cilėt
nuk e kanė parė fytyrėn time personalisht, qė zemrat e tyre tė ngushėllohen,
duke u bashkuar me dashuri, dhe tė kenė tė gjithė pasuritė e sigurisė sė plotė
tė zgjuarsisė pėr tė njohur misterin e Perėndisė, e Atit dhe tė Krishtit, ku
janė fshehur tė gjitha thesaret e diturisė dhe tė njohjes (Kolosianėve 2:1-3).
Fjala mishėrim vjen nga latinishtja e qė do tė thotė bėhet mish.
Kėshtu, kur flasim pėr mishėrimin e Krishtit Jezus, Birit tė Perėndisė, me kėtė
nėnkuptojmė mishėrimin e Perėndisė, Perėndinė e shfaqur nė mish.
Dy nga ungjijtė, Mateu dhe Luka, e dėshmojnė plotėsisht
mishėrimin. Tė dy dėshmitė janė tė ndryshme, por tė dyja janė nė pėrputhje me
njėra-tjetrėn nė fakte. Mateu, qė e portretizon Krishtin si Mbret gjatė gjithė
librit, e pėrshkruan lindjen e Tij si: Ai qė ėshtė lindur Mbret i judenjve,
duke e ndjekur brezninė e Tij nga Salomoni deri te Davidi. Ungjilli i Lukės, i
cili e shfaq Jezusin si Njeriu i pėrsosur, thekson natyrėn njerėzore tė
Jezusit, duke treguar qė linja e brezave tė tij kthehej prapa nėpėrmjet Maries,
tek Nathani (njė bir tjetėr i Davidit), pastaj tek Davdi dhe Abrahami dhe, mė
nė fund, tek njeriu i parė, Adami.
1. Virgjėria e Maries. Tė dy, Mateu dhe
Luka, bėjnė tė qartė qė ajo ishte e virgjėr. Tani lindja e Jezus Krishtit
ndodhi nė kėtė mėnyrė: Maria, nėna e tij, i ishte premtuar Jozefit, por para se
tė rrinin bashkė, mbeti shtatzėnė nga Fryma e Shenjtė (Mateu 1:18). Nė muajin
e gjashtė, engjėlli Gabriel u dėrgua nga Perėndia nė njė qytet tė Galilesė qė
quhet Nazaret, te njė e virgjėr, qė ishte e fejuar me njė njeri qė quhej Jozef,
nga shtėpia e Davidit; dhe emri i virgjėreshės ishte Maria
Dhe Maria i tha
engjėllit: Si do tė ndodhė kjo pėrderisa unė nuk njoh burrė? (Luka 1:26-27,
34).
2. Zbulimi se ajo ishte shtatzėnė para martesės
me Jozefin. Jozefi gjithashtu u ngjit nė Galile, pėr tu regjistruar
bashkė me Marien, gruan e tij qė ishte shtatzėnė (Luka 2:5). Shihni gjithashtu
Mateu 1:18-20.
3. Atėsia hyjnore. Nė qoftė se Jozefi nuk ishte babai i Jezus
Krishtit, atėherė kush ishte babai i Tij? Perėndia, sigurisht: Dhe ja
ti do tė mbetesh shtatzėnė dhe do tė lindėsh njė djalė dhe do tia vėsh emrin
Jezus. Ai do tė jetė i madh dhe do tė quhet Biri i Shumė tė Lartit; dhe Zoti
Perėndi do ti japė fronin e Davidit, atit tė tij
Dhe engjėlli duke u
pėrgjigjur i tha: Fryma e Shenjtė do tė vijė mbi ty dhe pushteti i Shumė tė
Lartit do tė tė mbulojė me hijen e vet; prandaj i shenjti qė do tė lindė prej
teje do tė quhet Bir i Perėndisė (Luka 1:31-32, 35). Shihni gjithashtu Mateu
1:18-20.
Arsyeja qė shumė nuk besojnė lindjen e virgjėr tė Jezus
Krishtit ėshtė se ata mendojnė qė lindja e Tij ishte lindje e njė foshnjeje tė
thjeshtė dhe jo lindja e njė foshnjeje tė Perėndisė, Biri. Mbani mend qė ky
ėshtė mishėrimi, ardhja nė mish e Perėndisė, Perėndia i shfaqur nė mish!
1. Dėshmitė e Mateut.
a. Pėr gjenealogjinė e Krishtit. Duke
ndjekur brezat e Zotit nga Abrahami nė kapitullin 1 (vargu 1 deri nė vargun 17)
shohim se fjala i lindi ėshtė pėrmendur tridhjetė e nėntė herė, por ėshtė
lėnė jashtė pas emrit tė Jozefit, burri i virgjėreshės Marie. Jozefit nuk i
lindi Jezus Krishti: Jakobit i lindi Jozefi, burri i Maries, nga e cila
lindi Jezusi, qė ėshtė quajtur Krisht (Mateu 1:16).
Atėherė ndokush
mund tė pyesė: pse pėrmendet kjo gjenealogji? Arsyeja ėshtė kjo: Mbreti i
ardhshėm i Izraelit duhej tė vinte nga ky brez (Davidi, Salomoni etj.) dhe, qė
tė vėrtetohej se Jezusi ishte me plot tė drejtė trashėgimtari i fronit tė
Davidit, duhej treguar qė Ai erdhi nga kjo linjė breznie. Kur Jozefi u martua
me virgjėreshėn Marie, biri i virgjėrisė sė saj u bė trashgimtar i ligjshėm i
Jozefit dhe i pari nė radhė pėr fron.
A ishte me tė vėrtetė Krishti bir i Davidit? Sigurisht
qė ishte, por jo nėpėrmjet Jozefit deri te Solomoni dhe pastaj tek Davidi. Ai ishte
njė bir i Davidit nga ana e nėnės sė Tij, perderisa ajo vetė ishte njė
princeshė e Izraelit, po tė ndjekim brezninė e saj nėpėrmjet Nathanit (qė ishte
njė bir tjetėr i Davidit), deri te Davidi. Pėr nga lidhja e gjakut, Krishti
ishte njė bir i Davidit nėpėrmjet Maries, por ligjshmėrisht ishte njė bir i
Davidit nga ana e Jozefit.
b. Pėr qėndrimin e Jozefit. Pėr kėtė, le tė
shkojmė tek Mateu 1:18-25. Tani lindja e Jezus Krishtit ndodhi nė kėtė mėnyrė:
Maria, nėna e Tij, i ishte premtuar Jozefit, por para se tė rrinin bashkė,
mbeti shtatzėnė nga Fryma e Shenjtė. Atėherė i fejuari Jozefi, i cili ishte njė
njeri i drejtė dhe nuk donte ta poshtėronte botėrisht, vendosi ta linte
fshehtas. Por, ndėrsa bluante me vete kėto ēėshtje, ja qė iu shfaq nė ėndėrr njė
engjėll i Zotit dhe i tha: Jozef, bir i Davidit, mos ki frikė ta marrėsh me
vete Marinė si gruan tėnde, sepse ēėshtė ngjizur nė tė ėshtė vepėr e Frymės sė
Shenjtė. Dhe ajo do tė lindė njė djalė dhe ti do ti vėsh emrin Jezus, sepse ai
do tė shpėtojė popullin e tij nga mėkatet e tyre. E gjithė kjo ndodhi qė tė
pėrmbushej fjala e Zotit, e thėnė me anė tė profetit qė thotė: Ja, virgjėresha
do tė mbetet shtatzėnė dhe do tė lindė njė djalė, tė cilit do ti vėnė emrin
Emanuel, qė do tė thotė: <<Zoti me ne>>. Dhe Jozefi, si u zgjua
nga gjumi, veproi ashtu siē e kishte urdhėruar engjėlli i Zotit dhe mori pranė
vetes gruan e tij; por ai nuk e njohu, derisa ajo lindi djalin e saj tė
parėlindur, tė cilit ia vuri emrin Jezus.
A mund tė shpjegohet mė qartė qė Krishti u lind nga njė
e virgjėr? Nė mendjen e tij Jozefi ishte i bindur pėr papastėrtinė e Maries, tė
fejuarės sė tij. Ai arsyetonte se, nė qoftė se ai nuk e kishte njohur atė,
dikush tjetėr do ta kishte njohur. Duke jetuar nėn ligj, njė njeri i drejtė, ai
mendoi pėr tė bėrė dy gjėra: ta ndante ose ta shpallte atė publikisht dhe ta
vrisnin me gurė. Ai kurrė nuk mendoi qė ta marrė dhe ta bėjė atė gruan e tij tė
vėrtetė, derisa engjėlli iu shfaq dhe e urdhėroi qė ta bėnte njė gjė tė tillė.
Dhe ai veproi ashtu.
Njerėzit sot,
madje edhe disa predikues, mendojnė se ėshtė diēka e menēur tė mohosh lindjen e
virgjėr tė Jezusit. Ata thonė se Jozefi ishte i ati, por ai tha se nuk ishte.
c. Pėr adhurimin e dijetarėve. Ja qė disa
dijetarė nga lindja arritėn nė Jeruzalem, duke thėnė: Ku ėshtė mbreti i
judenjve, qė ka lindur? Sepse pamė yllin e tij nė Lindje dhe erdhėm pėr ta
adhuruar
Dhe mbasi hynė nė shtėpi, panė fėmijėn me Marien, nėnėn e tij, dhe
ranė pėrmbys dhe e adhuruan (Mateu 2:1b, 2, 11a). Kėta dijetarė ishin me tė
vėrtetė njerėz tė menēur. Ata e adhuruan Foshnjėn dhe jo nėnėn Marie. Kėta
ishin njerėz tė Perėndisė, tė mėsuar dhe tė udhėhequr nga Perėndia, ata nuk do
ta kishin adhuruar Foshnjėn, nė qoftė se babai i tij do tė ishte Jozefi.
d. Pėr shprehjet e Fėmijės dhe nėnės sė Tij. Katėr
herė ėshtė pėrdorur kjo thėnie (Mateu 2:11, 13-14, 20) dhe asnjėherė nuk thuhet
gruan tėnde dhe fėmijėn. Nė lidhje me kėtė, vėmė re njė thėnie tjetėr: Tani
pasi u nisėn dijetarėt, ja njė engjėll i Zotit iu shfaq nė ėndėrr Jozefit dhe i
tha: Ēohu, merr fėmijėn dhe nėnė e tij, dhe ik nė Egjipt, dhe rri aty deri sa
tė tė lajmėroj, sepse Herodi do ta kėrkojė fėmijėn pėr ta vrarė. Jozefi, pra u
zgjua, mori fėmijėn dhe nėnėn e tij natėn dhe iku nė Egjipt. Dhe qėndroi aty
derisa vdiq Herodi, qė tė pėrmbushet ēishte thėnė nga Zoti me anė tė profetit:
E thirra birin tim nga Egjipti (Mateu 2:13-15).
2. Dėshmitė e Lukės.
a. Pėr fjalėt e Zakarias. Por engjėlli i
tha: Mos u tremb, Zakaria, sepse lutja jote u plotėsua dhe gruaja jote
Elizabeta do tė lindė njė djalė, tė cilit do tia vėsh emrin Gjon. Dhe ai do tė
jetė pėr ty shkak gėzimi dhe hareje, dhe shumė vetė do tė gėzohen pėr lindjen e
tij. Sepse ai do tė jetė i madh pėrpara Zotit; nuk do tė pijė as verė as pije
dehėse dhe do tė jetė i pėrplotė me Frymėn e Shenjtė qė nė barkun e sėmės. Dhe
do ti kthejė shumė prej bijve tė Izraelit te Zoti, Perėndia i tyre. Dhe do tė
shkojė pėrpara tij nė frymė dhe pushtet tė Elias, pėr ti kthyer zemrat e
prindėrve te fėmijėt dhe rebelėt nė urtinė e tė drejtėve, pėr tia bėrė gati
Zotit njė popull tė pėrgatitur mirė (Luka 1:13-17). Kėtu Zakarias iu tregua
se ai do tė kishte njė bir qė do tė ishte paralajmėrues i Krishtit, Birit tė
Perėndisė.
b. Pėr njoftimin e Maries nga engjėlli. Dhe
engjėlli i tha: Mos ki frikė, Mari, sepse ke gjetur hir para Perėndisė dhe ja
ti do tė mbetesh shtatzėnė dhe do tė lindėsh njė djalė dhe do tia vėsh emrin
Jezus (Luka 1:30-31). Maria u bė grua me fėmijė jashtė martese, gjė qė ishte
e keqe para Zotit, por Maria kishte gjetur hir para Zotit. Kėshtu, nė qoftė se
Maria u bė me fėmijė nga njeriu dhe Zoti e bekoi atė, ndėrsa ajo ishte nė ato
kushte, atėherė Perėndia do tė ishte njė Perėndi i sė keqes. Ne e dimė qė Ai
pati hir me tė dhe ajo gjeti hir nė Perėndinė, sepse vėrtetė ishte shtatzėnė,
por nga Fryma e Shenjtė.
c. Pėr lavdėrimin e Elizabetės. Dhe
[Elizabeta] thirri me zė tė lartė, duke thėnė: Ti je e bekuar ndėr gratė dhe i
bekuar ėshtė fryti i barkut tėnd. Dhe pėrse po mė ndodh kjo qė nėna e Zotit tim
tė vijė tek unė? Sepse ja, sapo arriti nė veshėt e mi zėri i pėrshėndetjes
sate, fėmija nga gėzimi kėrceu nė barkun tim. Tani e lumtur ėshtė ajo qė besoi,
sepse gjėrat qė i janė thėnė nga ana e Zotit do tė realizohen (Luka 1:42-45).
A ishte ky njė lėvdim pėr Marijen? JO!
d. Pėr kėngėn e Maries. Dhe Maria tha:
Shpirti im e madhėron Zotin, dhe fryma ime ngazėllon nė Perėndinė,
Shpėtimtarin tim (Luka 1:46-47). Kjo nuk ishte kėnga e njė gruaje qė ishte
shtatzėnė dhe do tė lindte me turp; ishte njė kėngė e mbushur me gėzim dhe
lėvdim pėr Perėndinė, qė e kishte zgjedhur tė lindte Mesian.
e. Pėr profecinė e Zakarias. Dhe ti, o
fėmijė i vogėl, do tė quhesh profet nga Shumė i Larti, sepse ti do tė shkosh
pėrpara fytyrės sė Zotit pėr tė pėrgatitur udhėt e tij (Luka 1:76). Kjo ėshtė
vetėm njė pjesė e profecisė sė babait tė Gjon Pagėzorit nė lidhje me punėn e
Gjonit, i cili ishte i sapolindur. Ai shpall se Ai, pėrpara tė cilit do tė
shkojė Gjoni, ėshtė Biri i Perėndisė dhe jo bir i njė njeriu.
f. Pėr pėrvojėn e barinjve. Tani nė po atė
krahinė ishin disa barinj qė rrinin jashtė, nė fusha dhe natėn ruanin kopenė e
tyre. Dhe ja njė engjėll i Zotit iu shfaq atyre dhe lavdia e Zotit shkėlqeu
rreth tyre e ata i zuri njė frikė e madhe. Por engjėlli u tha atyre: Mos
druani, sepse unė po ju lajmėroj njė gėzim tė madh pėr gjithė popullin; sepse
sot nė qytetin e Davidit lindi pėr ju njė Shpėtimtar, qė ėshtė Krishti Zoti.
Dhe kjo do tju vlejė si shenjė; ju do tė gjeni njė fėmijė tė mbėshtjellur me
pelena, tė shtrirė nė grazhd. Dhe menjėherė engjėllit iu bashkua njė shumicė e
ushtrisė qiellore, qė lavdėronte Perėndinė, duke thėnė: Lavdi Perėndisė nė
vendet mė tė larta, dhe paqe mbi tokė njerėzve mbi tė cilėt qėndron mirėdashja
e Tij (Luka 2:8-14).
Kur lindi Krishti, qielli lėshoi njė mesazh lavdėrimi. A do
tė kishte ndodhur e gjithė kjo pėr njė kopil? Padyshim jo, por Jezusi ėshtė,
siē thotė Fjala, Krishti, Zoti, biri i virgjėrisė sė Maries.
C. Kundėrshtimet e mishėrimit.
Shumė nga armiqtė e Perėndisė qė janė brenda trupit tė tė
ashtuquajturve besimtarė, shpallin se janė tė krishterė dhe mohojnė lindjen e
virgjėr tė Krishtit. Dikush mund tė pyesė: Kur njė njeri duhet tė shpėtohet, a
duhet tė besojė ai lindjen e virgjėr tė Krishtit? A ėshtė kjo njė doktrinė qė
njė njeri duhet tė kuptojė dhe tė besojė qė tė shpėtohet? Le tė pėrgjigjemi
duke pyetur pėr kėtė gjė: A e besoni qė ėshtė e mundur pėr njė person tė
shpėtuar tė mos besojė lindjen e virgjėr tė Krishtit? Sigurisht qė nuk ėshtė e
mundur! Tė gjithė shenjtorėt e Perėndisė, tė rilindur dhe tė shpėtuar, besojnė
se Shpėtimtari ynė kishte njė lindje tė virgjėr.
E vetmja gjė qė njė person i humbur duhet tė bėjė, ėshtė qė tė
pendohet pėr mėkatet e tij dhe tė besojė nė Krishtin si Shpėtimtari i tij, duke
besuar se Ai vdiq pėr mėkatet e tij dhe qė Ai u ringjall pėrsėri nga tė
vdekurit. Njerėzit e shpėtuar besojnė nė lindjen e virgjėr tė Zotit tonė. Ata
qė thonė se janė tė krishterė dhe e mohojnė lindjen e virgjėr, janė thjeshtė
njerėz qė e shpallin por nuk e kanė Atė nė zemėr. Kėta armiq, edhe jashtė,
edhe pėrbrenda Kishės, e kundėrshtojnė lindjen e virgjėr me kėto argumente:
1. Dituria e ditėve tė sotme ėshtė kundėr kėsaj. Kjo thėnie nuk ėshtė
e vėrtetė, por nuk do tė kishte shumė rėndėsi edhe sikur tė ishte, sepse e dimė
qė mendja e kontrolluar nga mishi ėshtė armiqėsi kundėr Perėndisė: sepse nuk i
nėnshtrohet ligjit tė Perėndisė dhe nuk mundet (Romakėve 8:7). Zemra e
pakthyer nuk e njeh Perėndinė dhe as gjėrat e Perėndisė dhe, sigurisht, nuk do
tė besonte nė lindjen e virgjėr tė Krishtit. Studiues tė pashpėtuar mund tė mos
e pranojnė kėtė tė vėrtetė hyjnore, por ka mendje tė mėdha tė kėsaj bote qė
ulen nė karriget e mėsimit, nė kolegjet dhe nė universitetet udhėheqėse, njerėz
tė shpėtuar, qė besojnė dhe dėshmojnė pėr lindjen e virgjėr tė Jezusit. Nė tė
vėrtetė, njė person nuk ėshtė i edukuar siē duhet derisa ai tė besojė Perėndinė
dhe Fjalėn e Tij, sepse Frika e Zotit ėshtė fillimi i njohjes (Fjalėt e urta
1:7).
2. Dhiata e Re ėshtė e heshtur nė lidhje me kėtė. Sigurisht, Mateu nuk
ėshtė i heshtur nė lidhje me kėtė gjė. Natyrisht, as Luka nuk mbetet i heshtur
pėr kėtė gjė. Perėndia ka siguruar dy dėshmitarė, sepse Ēdo gjė do tė qėndrojė
nė gojėn e dy ose tre dėshmitarėve (2 Korintasve 13:1). Perėndia e pėrmbush
ligjin, duke themeluar kėshtu tė vėrtetėn nė lidhje me lindjen e virgjėr tė
Shpenguesit tonė. Po sikur tė ishte vetėm njė dėshmitar? Pėrsėri, do tė ishte e
vėrtetė, sepse ėshtė Perėndia Ai qė flet.
a. Por kemi dėshminė e Markut. Me kėtė dėshmi ne
paraqesim njė fakt jo tė drejtpėrdrejtė, qė vėrteton lindjen e virgjėr tė
Krishtit. Nuk thuhet asgjė kundėr lindjes sė virgjėr. Marku nuk e dėshmon
lindjen e Zotit. A do tė thotė ai me kėtė qė Krishti nuk ekzistoi kurrė?
Sigurisht jo! Ungjilli i Markut e paraqet Jezusin si Shėrbėtori i Pėrsosur,
dhe, kur flet pėr njė shėrbėtor, askush nuk do tia dijė pėr gjenealogjinė e
tij; kėshtu, lindja e Krishtit nuk ėshtė pėrmendur. Vargu i parė i Ungjillit tė
Markut thotė: Fillimi i Ungjillit tė Jezus Krishtit Birit tė Perėndisė. Ēdo
hebre e di qė kjo do tė thotė se Jezus Krishti ishte nė njė barazi me
Perėndinė, dhe ne e dimė qė dėshmia na tregon se gjėrat qė bėri Jezus Krishti,
askush tjetėr nuk mund ti bėnte.
b. Kemi
edhe dėshminė e Gjonit. Nė
fillin ishte Fjala, dhe Fjala ishte me Perėndinė dhe Fjala ishte Perėndi ...
Dhe Fjala u bė mish dhe banoi ndėr ne dhe ne soditėm lavdinė e tij, si lavdinė
e tė vetėmlindurit prej Atit, plot hir dhe tė vėrtetė (Gjoni 1:1,14). Me tė
vėrtetė kjo nuk ėshtė dėshmia e njė njeriu tė thjeshtė, por Biri i Njeriut,
Biri i Perėndisė, Perėndia Vetė!
c. Kemi
edhe dėshminė e Palit. Ndėrsa
themi se kėto argumente janė tė Markut, Gjonit, Palit apo tė tė tjerėve, le tė
mbajmė mend qė, ndėrsa kėta njerėz po i shkruanin kėto fjalė, ato ishin fjalėt
e Perėndisė dhe shprehin mendjen e Tij mbi lindjen e virgjėr tė Birit tė Tij.
Pali ishte i veēuar pėr ungjillin e Perėndisė
lidhur
me Birin e Tij, tė lindur nga fara e Davidit sipas mishit, i deklaruar Bir i
Perėndisė nė fuqi, sipas Frymės sė shenjtėrisė nėpėrmjet ringjalljes prej sė
vdekurit; Jezus Krishti Zoti ynė
Sepse atė qė ishte e pamundur pėr ligjin,
sepse ishte pa forcė pėr shkak tė mishit, Perėndia, duke dėrguar Birin e Vet nė
shėmbėllim mishi mėkatar, edhe pėr mėkat, e dėnoi mėkatin nė mish (Romakėve
1:3-4, 8:3). Sepse ju e njihni hirin e Zotit tonė Jezus Krisht, i cili, duke
qenė i pasur, u bė i varfėr pėr ju, qė ju tė bėheni tė pasur me anė tė
varfėrisė sė tij (2 Korintasve 8:9). Shihni gjithashtu Filipianėve 2:5-7,
Galatasve 4:4, 1 Gjoni 4:2 dhe Kolosianėve 2:8.
3. Kisha e hershme nuk e besoi. Ky ėshtė njė tjetėr argument i rremė
kundėr lindjes sė virgjėr, i cili mund tė hidhet poshtė fare lehtė. Besimet e
hershme tė kishės e deklarojnė qartė lindjen e virgjėr.
a. Kredoja
e Apostujve. Kjo i pėrket kohės
sė vonshme nė shekullin e dytė. Fjala kredo vjen nga latinishtja credo, qė do tė thotė tė besosh/besim.
Kėto kredo erdhėn, sė pari, gojarisht dhe mė pas tė shkruara.
b. Kredoja e Nices.
Kjo na ēon nė shekullin e katėrt, kur Arius tha qė Jezusi ishte njė qenie e
krijuar dhe jo Biri nga pėrjetėsia, prandaj njė kėshill u thirr pėr tė
vėrtetuar faktin se Krishti, megjithėse i lindur nga e virgjėra, ka
bashkėjetuar pėrjetėsisht me Atin. Kėshilli u thirr nė Kostandinopojė
(Stambolli i sotshėm) nė vitin 381. Ky kėshill i drejtohet gjithashtu faktit tė
lindjes sė virgjėr tė Krishtit.
4. Ėshtė kundėr
ligjeve tė natyrės. Kėtij argumenti kundėr lindjes sė virgjėr, ne i
pėrgjigjemi: Po, ėshtė mė se e sigurt qė ėshtė kundėr ligjeve tė natyrės,
sepse kjo nuk ishte lindja e njė foshnjeje tė thjeshtė, ishte lindja e Birit tė
Perėndisė nė mish. A keni kaluar ndonjėherė kohė duke menduar se kjo mund tė
ketė qenė e vetmja mėnyrė me anė tė cilės Perėndia mund tė vinte nė mish, me
anė tė lindjes sė virgjėr?
Janė tre mėnyra me tė cilat Perėndia bėri qenie njerėzore jo
sipas ligjeve tė natyrės:
(1) Kur Ai bėri
Adamin pa ndihmėn e njė burri apo gruaje.
(2) Kur Ai bėri
Evėn pa ndihmėn e njė gruaje.
(3) Kur bėri
Krishtin pa ndihmėn e njė burri.
5. I pėrngjet shumė
mitologjisė. Ėshtė e vėrtetė qė shumė fe idhujtare kanė mėsuar se perėnditė
e tyre ishin tė lindur prej gruaje, por jo krejtėsisht nga virgjėria, pėr mė
tepėr, kėto gra kishin kryer marrėdhėnie mishėrore me perėndi tė tjerė, tė
cilėt prodhuan perėnditė e njerėzve. A mund tė krahasohet lindja e Krishtit me
historitė e treguara rreth kėtyre miteve? Absolutisht jo! Lindjet e njerėzve tė
mitologjisė nuk ishin nga virgjėria, por nga marrėdhėniet mishėrore.
6. Duke e quajtur
veten Biri i Njeriut, Krishti e mohoi lindjen e virgjėr. Mbani mend qė Zoti
Jezus nuk tha kurrė Unė jam njė bir njeriu, por Unė jam Biri i
Njeriut.
7. Nevoja e pastrimit
vėrteton se kjo ishte njė lindje natyrore. Nėn ligjin e Izraelit, tė gjitha
gratė ishin tė papastra. Qėllimi i kėtij ligji ishte higjienik, tė shpėtojė
shėndetin e gruas, duke e mbrojtur atė nga kėnaqėsitė e burrit tė saj, ndėrsa
ajo ėshtė akoma nė kushte tė dobėsuara, tė shkaktuara nga lindja e fėmijės.
Cilat ishin qėllimet e lindjes sė virgjėr?
1. Pėr tė shfaqur tė
padukshmin Perėndi. Askush se pa Perėndinė kurrė; i vetėmlinduri Bir, qė
ėshtė nė gjirin e tEt, ėshtė ai qė e ka bėrė tė njohur (Gjoni 1:18). Jezus
Krishti ėshtė shfaqja e Perėndisė, shpalosėsi i Perėndisė. Nė qoftė se doni ta
dini se si ėshtė Perėndia, shikoni Jezusin.
2. Pėr tė pėrmbushur
profeci.
a. Fara, si njė
shembull. Dhe unė do tė shtie armiqėsi midis teje dhe gruas, midis farės
sate dhe farės sė saj, fara e saj do tė shtypė kokėn tėnde, dhe ti do tė
plagosėsh thembrėn e farės sė saj (Zanafilla 3:15). Njė grua nuk ka farė, fara
i pėrket burrit. Shkrimi e pėrmend fara e gruas. Kjo ėshtė kundėr natyrės dhe
ka tė bėjė, sigurisht, me lindjen e virgjėr, qė ėshtė pėrmbushur kur Maria
lindi Jezus Krishtin.
b. Virgjėresha si
shembull. Prandaj vetė Zoti do tė japė njė shenjė: Ja, e virgjėra do tė
mbetet me barrė dhe do tė lindė njė fėmijė tė cilin do ta quajnė Emanuel
(Isaia 7:14).
3. Pėr tė pėrmbushur
marrėveshjen e Davidit.
Pastaj njė degėz do tė dalė nga trungu i Jeseut, dhe njė filiz do tė mbijė nga
rrėnjėt e tij
Atė ditė do tė ndodhė qė rrėnja e Jeseut do tė ngrihet si njė
flamur pėr popujt, kombet do ta kėrkojnė dhe vendi i prehjes sė tij do tė jetė
i lavdishėm (Isaia 11:1,10). Ja ditėt po vijnė thotė Zoti, nė tė cilat do
tė shkaktoj qė tė dalė nga Davidi njė filiz i drejtė, qė do tė mbretėrojė si
mbret, dhe do tė ketė mbarėsi dhe do tė ushtrojė gjykimin dhe drejtėsinė nė
vend. Nė ditėt e tij Juda do tė shpėtohet dhe Izraeli do tė qėndrojė nė siguri.
Ky do tė jetė emri me tė cilin do tė thirret: <<Zoti drejtėsia
jonė>> (Jeremia 23:5-6). Vėllezėr, mund tė thuhet haptas pėr Davidin
patriark qė ai vdiq dhe u varros; dhe varri i tij ėshtė ndėr ne deri ditėn e
sotme. Ai, pra, duke qenė profet, e dinte se Perėndia i kishte premtuar me
betim se nga fryti i belit tė tij, sipas mishit, do tė ngjallet Krishti pėr tu
ulur mbi fronin e tij; dhe duke parashikuar kėtė, foli pėr ringjalljen e Krishtit,
duke thėnė se shpirti i tij nuk do tė lihej nė Hades dhe se mishi i tij nuk do
tė shihte kalbjen (Veprat e Apostujve 2:29-31). Shihni gjithashtu 1 Samueli
4:17 dhe Luka 1:32-33.
4. Pėr tu flijuar pėr
mėkatet tona. Dhe ju e dini se ai u shfaq pėr tė hequr mėkatet tona; dhe
nė tė nuk ka mėkat (1 Gjoni 3:5). Sepse ėshtė e pamundur qė gjaku i demave
dhe i cjepve tė heqė mėkatet. Prandaj duke hyrė nė botė, ai thotė: Ti nuk
deshe as flijim as mblatė, por bėre gati pėr mua njė trup; Mbasi tha: Ti nuk
deshe as flijim as mblatė, as olokauste as flijime pėr mėkatin, qė tė blatohen
sipas ligjit, ai shtoi: Ja, unė vij pėr tė bėrė, o Perėndi, vullnetin tėnd.
Ai heq tė parėn qė tė vėrė tė dytėn (Hebrenjve 10:4-5, 8-10). Tani, o
vėllezėr po ju deklaroj ungjillin qė ju kam shpallur dhe qė ju keni marrė dhe
mbi tė cilin ju qėndroni, dhe me anė tė tė cilit ju jeni shpėtuar, nėse do ta
mbani fjalėn qė ju kanė predikuar, veē nėse besuat kot. Sepse unė ju kam
transmetuar para sė gjithash ato qė edhe unė vetė i kam marrė se Krishti vdiq
pėr mėkatet tona sipas Shkrimeve, se u varros dhe u ringjall tė tretėn ditė,
sipas Shkrimeve (1 Korintasve 15:1-4).
a. Flijimi i njė
kafshe nuk i ka hequr kurrė mėkatet. Ėshtė vetė Perėndia Ai qė themeloi
flijimin e kafshėve. Sidoqoftė, i gjithė gjaku i derdhur pėr shekuj mbi altarėt
e izraelitėve, ska hequr ndonjė mėkat. Pse, atėherė, kėrkohej njė gjė e tillė?
Ishte e kėrkuar me qėllim qė tė siguronte njė mbulesė pėr mėkatet deri sa tė
vinte gjaku i Krishtit dhe ti lante ato. Asnjė flijim nuk ka mundur
ndonjėherė tė heqė mėkatet, sepse flijimi duhet tė ngrihet deri nė nivelin e
njeriut pėr tė cilin ėshtė flijuar.
b. Flija duhet tė
jetė pa mėkat. Ne jemi me mendimin se njė njeri duhet tė flijohet pėr njė
njeri, meqenėse kafshėt nuk ngjiten dot nė nivelin e njeriut, por, sidoqoftė,
njė njeri mėkatar nuk mund tė flijohet pėr njė tjetėr njeri mėkatar, sepse, nė
qoftė se i pari duhet tė vdesė, ai duhet tė vdesė pėr mėkatet e tij vetjake.
c. Flijimi duhet
tė jetė njė flijim i pėrjetshėm. Flijimi nuk duhet tė ngrihet vetėm deri nė
nivelin e njeriut pėr tė cilin po flijohet, por edhe deri nė nivelin e
Perėndisė tė cilin duhet tė kėnaqė! Jezusi, Zoti ynė i pėrmbushi tė gjitha! Ai
vetė i barti mėkatet tona nė trupin e tij mbi drurin e kryqit qė ne, tė vdekur
pėr mėkate, tė rrojmė pėr drejtėsi dhe me vurratat e tij ju u shėruat (1
Pjetrit 2:24).
5. Pėr tu siguruar tė
shpenguarve njė kryeprift. Prandaj ai duhej tu ngjante nė ēdo gjė
vėllezėrve, qė tė mund tė ishte i mėshirshėm e kryeprift besnik nė ato qė i
pėrkasin Perėndisė, pėr tu bėrė pajtim pėr mėkatet e popullit. Prandaj, o
vėllezėr tė shenjtė, pjestarė tė thirrjes qiellore, vėshtroni apostullin dhe
kryepriftin e rrėfimit tė besimit tonė, Jezus Krishtin (Hebrenjve 2:17, 3:1).
Sot ne kemi njė, madje Jezus Krishtin, qė qėndron pėr ne pėrpara Perėndisė. Ne
kemi njė paditės (Zbulesa 12:10), i cili na akuzon ēdo ditė para Perėndisė, por
nė tė njėjtėn kohė kemi njė avokat tek Ati, i cili ndėrmjetėson pėr ne.
6. Pėr tu treguar
besimtarėve si tė jetojnė. Ai qė thotė se qėndron nė tė, duhet tė ecė edhe
vetė sikurse ka ecur ai (1 Gjoni 2:6). Sepse pėr kėtė ju u thirrėt, sepse
edhe Krishti vuajti pėr ne duke lėnė njė shembull, qė tė ecni pas gjurmės sė
tij (1 Pjetri 2:21).
7. Pėr tu bėrė kreu i
njė krijese tė re. Dhe ai qė rrinte mbi fron tha: Ja unė i bėj tė gjitha
gjėrat tė reja. Dhe mė tha: Shkruaj sepse kėto gjėra janė tė vėrteta dhe
besnike (Zbulesa 21:5). Shihni gjithashtu 2 Korintasve 5:17 dhe 1 Korintasve
15:45-47.
Perėndia do tė jetė gjithmonė i shfaqur nė mish nė personin e
Birit tė Tij, Jezus Krishtit.
1. Ėshtė thelbėsore pėr plotėsinė e natyrės njerzore tė Zotit tonė. Zoti
ynė, tani nė lavdi, ka natyrėn e tij njerėzore. Ai ėshtė njeri sot.
2. Ėshtė thelbėsore pėr kryepriftėrinė e Zotit tonė. Sepse duke qenė se bijtė kanė marrė pjesė prej mishi dhe gjaku, po ashtu edhe ai u bė pjestar nė po ato gjėra, qė tė shkatėrronte, me anė tė vdekjes, atė qė ka pushtetin e vdekjes, domethėnė djallin, edhe tė ēlironte tė gjithė ata qė nga frika e vdekjes, i ishin nėnshtruar robėrisė pėr tėrė jetėn. Sepse ai nuk kujdeset pėr engjėjt, por ndihmon pasardhjen e Abrahamit. Prandaj ai duhej tu ngjante nė ēdo gjė vėllezėrve, qė tė mund tė ishte i mėshirshėm e kryeprift besnik nė ato qė i pėrkasin Perėndisė, pėr tu bėrė pajtim pėr mėkatet e popullit. Sepse duke qenė se ai vetė hoqi kur u tundua, mund tu vijė nė ndihmė atyre qė tundohen (Hebrenjve 2:14-18). Pėr mė tepėr ata qenė bėrė priftėrinj nė numėr tė madh, sepse vdekja nuk i linte tė qėndronin pėrgjithnjė, kurse ai, mbasi qėndron pėr jetė tė jetės, ka priftėri tė patjetėrsueshme, prandaj edhe mund tė shpėtojė plotėsisht ata qė me anė tė tij i afrohen Perėndisė sepse gjithmonė rron tė ndėrmjetėsojė pėr ta. Sepse ne, njė kryeprift i tillė na duhej, i shenjtė, i pafaj, i papėrlyer, i ndarė nga mėkatarėt dhe i ngritur pėrmbi qiej, i cili nuk ka nevojė ēdo ditė, si ata kryepriftėrinjtė, tė ofrojė flijime mė parė pėr mėkatet e veta e pastaj pėr ato tė popullit, sepse kėtė e bėri njė herė e mirė, kur e kushtoi vetveten. Sepse l