PNEUMATOLOGJIA

(Doktrina e Frymės sė Shenjtė)

 


 

 

 

Pasqyra pėr kapitullin III

PNEUMATOLOGJIA

 

I. Personaliteti i Frymės sė Shenjtė.

      A.   Cilėsitė vetjake.

      B.   Pėremra vetorė.

      C.   Veprime vetjake.

      D.   Kundėrveprime vetjake.

      E.    Marrėdhėnie vetjake.

      F.    Emėrtime vetjake.

 

II. Hyjnia e Frymės sė Shenjtė.

      A.   Ai ėshtė identifikuar si Hyjni i Dhiatės sė Vjetėr.

      B.   Ai ėshtė quajtur Perėndi.

      C.   Ai zotėron tipare hyjnore.

      D.   Ai kryen veprat e Perėndisė.

      E.    Ai ushtron sovranitetin e Perėndisė.

      F.    Ai duhet tė njihet si Perėndi.

      G.   Duhet tė mbėshtetemi tek Ai si tek Perėndia.

      H.   Mund tė mėkatosh kundėr Tij, pra, kundėr Perėndisė.

 

III. Puna e Frymės sė Shenjtė.

      A.   E paraqitur nė Dhiatėn e Vjetėr.

      B.   E paraqitur nė Dhiatėn e Re.

 

 

 

 


 

 

 

Kapitulli III

PNEUMATOLOGJIA

 

      Fjala “pneumatologji” vjen nga fjala greke “pneuma”, qė do tė thotė frymė, erė ose frymėmarrje. Si rrjedhim, pneumatologjia ėshtė doktrina e Frymės, ose e Frymės sė Perėndisė, doktrina e Frymės sė Shenjtė.

      Doktrina e Frymės sė Shenjtė ėshtė me tė vėrtetė njė doktrinė biblike. Bibla ėshtė i vetmi burim nga i cili mund tė sigurohemi pėr ndonjė informacion nė lidhje me Tė. Vetėm feja e krishterė e ka Frymėn e Shenjtė.

      Ndėrsa studiojmė doktrinėn e Frymės sė Shenjtė, le tė mos harrojmė qė Krishti ėshtė qendra e librit, tema e gjithė shkrimeve tė fshehta. Nė qoftė se vėmė dikė nė vendin e Tij, kjo do tė sjellė ngatėrresė. Fryma e Shenjtė nuk mund ta zėvendėsojė Birin e Perėndisė. Fryma e Shenjtė nuk erdhi pėr tė folur pėr Veten (ose nga Vetja), por pėr Krishtin. Dikush qė flet vazhdimisht pėr Frymėn dhe lė jashtė Birin, jep dėshmi qė ai nė tė vėrtetė nuk e ka Frymėn.

 

 

I. Personaliteti i Frymės sė Shenjtė

 

      Le tė themi, para sė gjithash, se nuk duhet t’i drejtohemi kurrė Frymės sė Shenjtė sikur ėshtė njė send. Nganjėherė ngatėrrojmė personalitetin me paraqitjen e jashtme. Personaliteti nuk ėshtė njė tipar i trupit, por ėshtė tipar i frymės. Vetė ju nuk ju kanė parė asnjėherė. Ju nuk jeni njė trup, por njė frymė qė ka njė trup.

     

      A. Cilėsitė vetjake.

         1. Ai zotėron inteligjencė. “Dikujt, pra, i jepet, me anė tė Frymės, fjalė diturie; njė tjetri, sipas po atij Frymė, fjalė njohurie” (1 Korintasve 12:8). Shihni gjithashtu Isaia 11:2-3, Nehemia 9:20, 1 Pjetri 1:11, 2 Pjetrit 1:21 dhe 1 Korintasve 2:10-11.

         2. Ai zotėron vullnet. “Dhe tė gjitha kėto i bėn i njėjti dhe i vetmi Frymė, duke i ndarė gjithsecilit dhunti veē e veē ashtu si do vetė” (1 Korintasve 12:11).

         3. Ai zotėron fuqi. “Dhe Perėndia i shpresės le t’ju mbushė me ēfarėdo gėzimi dhe paqe me anė tė besimit, qė tė keni mbushulli nė shpresė, me anė tė fuqisė sė Frymės sė Shenjtė … Me fuqi shenjash dhe ēudirash, me fuqi tė Frymės sė Perėndisė; kėshtu prej Jeruzalemit e pėrqark dhe gjer nė Iliri, kam kryer shėrbimin e ungjillit tė Krishtit” (Romakėve 15:13-19). Shihni gjithashtu Zakaria 4:6, Isaia 11:2 dhe Efesianėve 3:16.

         4. Ai zotėron njohuri. “Po Perėndia na i ka zbuluar me anė tė Frymės sė Tij, sepse Fryma heton ēdo gjė, edhe tė thellat e Perėndisė. Sepse cili nga njerėzit, pra, njeh gjėrat e njeriut, pėrveē se fryma e njeriut qė ėshtė nė tė? Po kėshtu asnjėri s’i njeh gjėrat e Perėndisė, pėrveēse Fryma e Perėndisė. Dhe ne nuk kemi marrė frymėn e botės, por Frymėn qė vjen nga Perėndia, qė tė njohim gjėrat qė na janė dhuruar falas nga Perėndia” (1 Korintasve 2:10-12).

         5. Ai zotėron dashuri. “Dhe ju bėj thirrje, o vėllezėr, pėr Zotin tonė Jezus Krisht dhe pėr dashurinė e Frymės, tė luftoni bashkė me mua nė lutje te Perėndia pėr mua” (Romakėve 15:30).

     

      B. Pėremra vetorė.

      Emri vetjak i Frymės sė Shenjtė ėshtė i panjohur. Titulli “Fryma e Shenjtė” nuk ėshtė emri i Tij, ai ėshtė njė emėrtim qė tregon se ē’ėshtė Ai. Heshtja e Shkrimit tė Shenjtė nė lidhje me emrin e Tij ėshtė shumė e veēantė dhe kuptimplote. Ai e mban tė fshehtė kėtė emėr, qė emri i Zotit Jezus Krisht tė lartėsohet. Titulli “Fryma e Shenjtė” ėshtė emėr i gjinisė asnjanėse nė gjuhėn greke, por kurdo qė pėrdoret njė pėremėr nė vend tė Tij, atėherė pėremri i pėrdorur ėshtė gjithmonė nė gjininė mashkullore. “Dhe unė do t’i lutem Atit dhe ai do t’ju japė njė Ngushėllues tjetėr, qė do tė qėndrojė pėrgjithmonė me ju, Frymėn e sė Vėrtetės, qė bota nuk mund ta marrė, sepse nuk e sheh dhe nuk e njeh; por ju e njihni, sepse qėndron me ju dhe do tė jetė nė ju … Por Ngushėlluesi, Fryma e Shenjtė, qė Ati do ta dėrgojė nė emrin tim, do t’ju mėsojė ēdo gjė dhe do t’ju kujtojė tė gjitha kėto qė ju thashė” (Gjoni 14:16-26). Shihni edhe Gjoni 16:7-8, 13-15 dhe Romakėve 8:16, 26.

     


      C. Verpimet vetjake.

      Pse veprojmė si qenie njerėzore? Sepse jemi njerėz. Pse vepron Fryma e Shenjtė si njė person? Sepse Ai ėshtė person.

         1. Ai flet. “Dhe ndėrsa po kryenin shėrbesėn e Zotit dhe po agjėronin, Fryma e Shenjtė tha: ‘Mi ndani veē Barnabėn dhe Saulin pėr veprėn pėr tė cilėn i kam thirrur’” (Veprat 13:2).

         2. Ai ndėrmjetėson. “Kėshtu, pra, edhe Fryma na ndihmon nė dobėsitė tona, sepse ne nuk dimė ēfarė tė kėrkojmė nė lutjet tona, sikurse duhet; por vetė Fryma ndėrhyn pėr ne me psherėtima tė patregueshme” (Romakėve 8:26).

         3. Ai dėshmon. “Por kur tė vijė Ngushėlluesi, qė do t’ju dėrgoj prej Atit, Fryma e sė Vėrtetės, qė del nga Ati im, ai do tė dėshmojė pėr mua” (Gjoni 15:26).

         4. Ai urdhėron. “Kur ata po kalonin nėpėr Frigji dhe nė krahinėn e Galatisė, u penguan nga Fryma e Shenjtė qė tė shpallin fjalėn nė Azi. Si arritėn nė kufijtė e Misisė, ata kėkuan tė shkojnė nė Bitini, por Fryma nuk i lejoi”.

         5. Ai mbikėqyr. “Tregoni kujdes, pra pėr veten tuaj dhe pėr tufėn, nė mes tė sė cilės Fryma e Shenjtė ju ka vėnė ju kujdestarė qė tė kullotni kishėn e Perėndisė, tė cilėn ai e ka fituar me gjakun e tij” (Veprat 20:28).

         6. Ai udhėheq. “Por kur tė vijė ai, Fryma e sė vėrtetės, ai do t’ju prijė nė ēdo tė vėrtetė, sepse ai nuk do tė flasė nga vetja, por do tė thotė tė gjitha ato gjėra qė ka dėgjuar dhe do t’ju kumtojė gjėrat qė do tė vijnė” (Gjoni 16:13).

         7. Ai mėson. “Por Ngushėlluesi, Fryma e Shenjtė, qė Ati do ta dėrgojė nė emrin tim, do t’ju mėsojė ēdo gjė dhe do t’ju kujtojė tė gjitha kėto qė ju thashė” (Gjoni 14:26).

 

      D. Kundėrveprime vetjake.

      Veprime qė mund tė kryhen ndaj Frymės, mund tė kryhen vetėm ndaj njė personi. Fryma e Shenjtė ka ndjenja.

         1. Ai mund tė trishtohet. “Dhe mos e trishtoni Frymėn e Shenjtė tė Perėndisė, me tė cilin u vulosėt pėr ditėn e shpengimit” (Efesianėve 4:30).

         2. Ai mund tė zemėrohet. “Ata u rebeluan dhe e trishtuan Frymėn e tij tė Shenjtė; prandaj ai u bė armiku i tyre dhe luftoi kundėr tyre” (Isaia 63:10).

         3. Ai mund tė vihet nė provė. “Atėherė Pjetri i tha: ‘Pse u morėt vesh qė ta tundoni Frymėn e Zotit? Ja, kėmbėt e atyre qė e varrosėn burrin tėnd janė nė prag tė derės dhe do tė mbartin jashtė edhe ty!” (Veprat 5:9).

         4. Ai mund tė kundėrshtohet. “O njerėz qafėfortė dhe me zemėr e veshė tė parrethprerė, ju gjithnjė e kundėrshtoni Frymėn e Shenjtė; ashtu siē bėnin etėrit tuaj, ashtu bėni edhe ju” (Veprat 7:51).

         5. Ai mund tė blasfemohet. “Por pėr atė qė do tė blasfemojė kundėr Frymės sė Shenjtė nuk do tė ketė falje pėrjetė; ai ėshtė fajtor pėr dėnim tė pėrjetshėm. Sepse ata thoshin: ‘Ai ka njė frymė tė ndyrė!’” (Marku 3:29-30).

     

      E. Marrėdhėnie vetjake.

         1. Me Atin. “Shkoni, pra, dhe bėni dishepuj nga tė gjithė popujt duke i pagėzuar nė emėr tė Atit e tė Birit e tė Frymės sė Shenjtė” (Mateu 28:19).

         2. Me Krishtin. “Ai do tė mė pėrlėvdojė, sepse do tė marrė prej meje dhe do t’jua kumtojė” (Gjoni 16:14).

         3. Me tė krishterėt. “Nė fakt na u duk mirė Frymės sė Shenjtė dhe neve qė tė mos ju ngarkojmė asnjė barrė tjetėr pėrveē kėtyre gjėrave tė nevojshme” (Veprat 15:28).

 

      F. Emėrime vetjake.

         1. Emri “parakletos”. Kjo ėshtė njė fjalė greke qė do tė thotė Ngushėllues, njė qė ėshtė thirrur pėr tė ndihmuar. “Por kur tė vijė Ngushėlluesi, qė do t’ju dėrgoj prej Atit, Fryma e sė vėrtetės, qė del nga Ati im, ai do tė dėshmojė pėr mua” (Gjoni 15:26).

         2. Veēanti tė tjera.

             a.   Frymė premtimi. “Dhe pasi besuat, u vulosėt me Frymėn e Shenjtė tė premtimit” (Efesianėt 1:13).

             b.   Frymė fuqie. “Fryma e Zotit do tė pushojė mbi tė, fryma e diturisė dhe e zgjuarsisė, fryma e kėshillės dhe e fuqisė, fryma e njohurisė dhe e frikės sė Zotit” (Isaia 11:2).

             c.   Frymė e sė vėrtetės. “Ai do t’ju japė njė Ngushėllues tjetėr, Frymėn e sė Vėrtetės, qė bota nuk mund ta marrė, sepse nuk e sheh dhe nuk e njeh; por ju e njihni, sepse qėndron me ju dhe do tė jetė nė ju” (Gjoni 14:16-17).

 

 

II. Hyjnia e Frymės sė Shenjtė

 

      Ai ėshtė njė person hyjnor. Ai ėshtė Perėndi! Ai ėshtė i barabartė me Atin dhe Birin, i pėrjetshėm bashkė me Atin dhe Birin dhe jeton bashkė me Atin dhe Birin. Megjithatė Ai ėshtė i emėruar si personi i tretė i Trinisė. Nė jetėt tona, mund tė ketė njerėz tė barabartė nė status, por janė tė varur nga tė tjerėt nė pozitė. Ėshtė e njėjta gjė edhe me Frymėn e Shenjtė. Si njė qenie, Ai ėshtė i barabartė me Atin dhe Birin, por nė pozitė Ai eshtė i varur tek Ati dhe i jep pėrparėsi Birit. Mbajeni mend mirė qė nuk ka xhelozi nė Hyjninė.

     

      A. Ai ėshtė identifikuar si Hyjni i Dhiatės sė Vjetėr.

      Jezusi i Dhiatės sė Re ėshtė Perėndia (Jehova) i Dhiatės sė Vjetėr edhe Fryma e Shenjtė e Dhiatės sė Re ėshtė Jehova i Dhiatės sė Vjetėr. “Por kjo ėshtė besėlidhja qė do tė vendos me shtėpinė e Izraelit mbas atyre ditėve, thotė Zoti: ‘Do ta shtie ligjin tim nė mendjen e tyre dhe do ta shkruaj mbi zemrėn e tyre, dhe unė do tė jem Zoti i tyre dhe ata do tė jenė populli im’” (Jeremia 31:33). “Sepse me njė ofertė tė vetme, ai bėri tė pėrsosur pėrgjithnjė ata qė shenjtėrohen. Por edhe Fryma e Shenjtė na dėshmon; sepse mbasi pat thėnė mė parė: ‘Kjo ėshtė besėlidhja qė unė do tė tė bėj me ata pas atyre ditėve, thotė Perėndia, unė do t’i shtie ligjet e mia nė zemrat e tyre dhe do t’i shkruaj nė mendjet e tyre’” (Hebrenjve 10:14-16).

     

      B. Ai ėshtė quajtur Perėndi.

         1. Nė Veprat 5:3-4. “Por Pjetri i tha: ‘Anania, pse Satani ta mbushi zemrėn qė tė gėnjesh Frymė e Shenjtė dhe tė mbash njė pjesė tė ēmimit tė arės? Po tė mbetej e pashitur, a nuk do tė ngelte jotja? Dhe ato qė more nga shitja a nuk ishin vallė nė dispozicionin tėnd? Pse e shtive nė zemėr kėtė gjė? Ti nuk ke gėnjyer njerėzit, por Perėndinė!’”. Anania dhe Safira vdiqėn menjėherė sepse gėnjyen Frymėn e Shenjtė. Ata gėnjyen nė kohėn e shenjtėrimit tė gjėrave. Ata nuk vdiqėn sepse mbajtėn paratė e tyre, por sepse ata deklaruan qė kishin dhėnė gjithēka. Ata gėnjyen kishėn, pra, edhe Frymėn e Shenjtė.

         2. 1 Korintasve 3:16. “A nuk e dini ju se jeni tempulli i Perėndisė dhe se Fryma e Perėndisė banon nė ju?” Ne jemi tempulli i Perėndisė sepse Fryma banon brenda nesh.

         3. Nė 2 Korintasve 3:17. “Sepse Zoti ėshtė Fryma dhe atje ku ėshtė Fryma e Zotit, atje ėshtė liria”.

     

      C. Ai zotėron tipare hyjnore.

         1. Gjithėfuqishmėri. “Dhe engjėlli duke u pėrgjigjur, i tha: ‘Fryma e Shenjtė do tė vijė mbi ty dhe pushteti i Shumė tė Lartit do tė tė mbulojė me hijen e vet; prandaj i shenjti qė do tė lindė prej teje do tė quhet Bir i Perėndisė’” (Luka 1:35).

         2. Gjithėdijshmėri. “Sepse Fryma heton ēdo gjė, edhe tė thellat e Perėndisė” (1 Korintasve 2:10). Shihni gjithashtu Luka 2:25-32.

         3. Kudopranishmėri. “Ku do tė mund tė shkoja larg Frymės sate, ose ku do tė mund tė ikja larg pranisė sate? Nė rast se ngjitem nė qiell, ti je atje; nė rast se e shtrij shtratin tim nė Sheol, ti je edhe aty. Nė rast se marr krahėt e agimit dhe shkoj tė banoj nė skajin e detit, edhe aty dora jote do tė mė udhėheqė dhe dora jote e djathtė do tė mė kapė” (Psalmi 139:7-10).

         4. Pėrjetshmėri. “Sa mė tepėr gjaku i Krishtit, i cili nėpėrmjet Frymės sė pėrjetshme ia dha veten e Vet tė panjollosur Perėndisė, do tė pastrojė ndėrgjegjen tonė nga veprat qė ēojnė nė vdekje, qė ne t’i shėrbejmė Perėndisė sė gjallė?” (Hebrenjve 9:14, CHC).

         5. Dashuri. “Dhe ju bėj thirrje, o vėllezėr, pėr Zotin tonė Jezus Krisht dhe pėr dashurinė e Frymės, tė luftoni bashkė me mua nė lutje te Perėndia pėr mua” (Romakeve 15:30).

         6. Shenjtėri. “Dhe mos e trishtoni Frymėn e Shenjtė tė Perėndisė, me tė cilin u vulosėt pėr ditėn e shpengimit” (Efesianėve 4:30).

     

      D. Ai kryen veprat e Perėndisė.

         1. Krijimi. “Nė fillim Perėndia krijoi qiejt dhe tokėn. Toka ishte pa trajtė, e zbrazėt dhe errėsira mbulonte sipėrfaqen e humnerės; dhe Fryma e Perėndisė fluturonte mbi sipėrfaqen e ujėrave” (Zanafilla 1:1-2). “Ti dėrgon frymėn tėnde dhe ata krijohen, kėshtu ti ripėrtėrin faqen e dheut” (Psalmi 104:30). “Fryma e Perėndisė mė ka krijuar dhe fryma e tė Plotfuqishmit mė jep jetė” (Jobi 33:4).

         2. Pėrtėritja. “Jezusi iu pėrgjigj dhe tha: ‘Nė tė vėrtetė, nė tė vėrtetė po tė them qė nėse njė nuk ka rilindur nuk mund ta shohė mbretėrinė e Perėndisė’ … Jezusi u pėrgjigj: ‘Nė tė vėrtetė, nė tė vėrtetė po tė them se kush nuk ka lindur nga uji dhe nga Fryma, nuk mund tė hyjė nė mbretėrinė e Perėndisė. Ē’ka lindur nga mishi ėshtė mish; por ē’ka lindur nga Fryma ėshtė frymė. Mos u mrekullo qė tė thashė: <<Duhet tė lindni pėrsėri>>. Era fryn ku tė dojė dhe ti ia dėgjon zėrin, por ti nuk e di nga vjen dhe ku po shkon; kėshtu ėshtė edhe ēdo njėri qė ka lindur nga Fryma’” (Gjoni 3:3-8).

         3. Ringjallja. “Dhe nė qoftė se fryma e atij qė ringjalli Krishtin prej sė vdekurish do t’ju japė jetė edhe trupave tuaj vdekatarė me anė tė Frymės sė tij qė banon nė ju” (Romakėve 8:11).

         4. Shndėrrimi. “Nėse Krishti ėshtė nė ju, trupi patjetėr ėshtė i vdekur pėr shkak tė mėkatit, por Fryma ėshtė jetė pėr shkak tė drejtėsisė” (Romakėve 8:10).

         5. Shpėtimi. “Por u latė, por u shenjtėruat, por u shfajėsuat nė emėr tė Zotit Jezus dhe me anė tė Frymės sė Perėndisė tonė” (1 Korintasve 6:11).

     

      E. Ai ushtron sovranitetin e Perėndisė.

      “Dhe tė gjitha kėto i bėn i njėjti dhe i vetmi Frymė, duke i ndarė gjithsecilit dhunti veē e veē ashtu si do vetė” (1 Korintasve 12:11). Shihni gjithashtu Zakaria 4:6.

     

      F. Ai duhet tė njihet si Perėndi.

         1. E paraqitur nė Dėrgimin (misionin) e Madh. “Pastaj Jezusi u afrua dhe u foli atyre duke thėnė: ‘Mua mė ėshtė dhėnė ēdo pushtet nė qiell e nė tokė. Shkoni pra, dhe bėni dishepuj nga tė gjithė popujt duke i pagėzuar nė emėr tė Atit e tė Birit e tė Frymės sė Shenjtė dhe duke i mėsuar tė zbatojnė gjėrat qė unė ju kam urdhėruar. Dhe ja, unė jam me ju gjithė ditėt, deri nė mbarim tė botės. Amen’” (Mateu 28:18-20).

         2. E paraqitur nė bekimin apostullor. “Hiri i Zotit Jezus Krisht, dashuria e Perėndisė dhe bashkėsia e Frymės sė Shenjtė qofshin me ju tė gjithė. Amen” (2 Korintasve 13:13).

         3. E paraqitur nga emėrimet biblike. “Kush ka veshė, le tė dėgjojė atė qė u thotė Fryma kishave” (Zbulesa 3:22).

         4. E paraqitur nga veprimtaria e kishės. “Ka larmi dhuntish, por i njėjti Frymė. Ka edhe larmi shėrbimesh, por i njėjti Zot. Dhe ka larmi veprimtarish por ėshtė i njėjti Perėndi i cili i bėn tė gjitha gjėrat nė tė gjithė” (1 Korintasve 12:4-6).

     

      G. Duhet tė mbėshtetemi tek Ai si tek Perėndia.

      “Tani kur t’ju ēojnė pėr t’ju dorėzuar nė duart e tyre, mos u shqetėsoni qė mė parė pėr atė qė do tė duhet tė thoni dhe mos e paramendoni; por thoni ēfarė t’ju jepet nė atė ēast, sepse nuk jeni ju qė flisni, por Fryma e Shenjtė” (Marku 13:11). Shihni gjithashtu Romakėt 8:26.

     

      H. Mund tė mėkatosh kundėr Tij, pra, kundėr Perėndisė.

      “Por Pjetri i tha: ‘Anania, pse Satani ta mbushi zemrėn qė tė gėnjesh Frymėn e Shenjtė dhe tė mbash njė pjesė tė ēmimit tė arės? Po tė mbetej e pashitur, a nuk do tė ngelte e jotja? Dhe ato qė more nga shitja a nuk ishin vallė nė dispozicionin tėnd? Pse e shtive nė zemėr kėtė gjė? Ti nuk ke gėnjyer njerėzit, por Perėndinė!’” (Veprat e Apostujve 5:3-4).

 

 

III. Puna e Frymės sė Shenjtė

 

      A. E paraqitur nė Dhiatėn e Vjetėr.

      Dikush ka thėnė qė Fryma e Shenjtė ėshtė pėrmendur tetėdhjetė e tetė herė nė Dhiatėn e Vjetėr. Megjithatė mėsimi i Frymės sė Shenjtė nuk ėshtė aq i qartė nė Dhiatėn e Vjetėr sa nė Dhiatėn e Re.

         1. Shfaqja e Tij.

             a.   Duke ardhur mbi njerėzit. “Dhe, me sytė e ngritur, Balaami pa Izraelin qė kishte fushuar sipas fiseve, dhe Fryma e Perėndisė e mbuloi atė” (Numrat 24:2). “Atėherė Fryma e Zotit erdhi mbi Jefteun dhe ai kaloi nėpėr Galaadin dhe Manasin, arriti nė Mitspah tė Galaadit dhe qė kėtej lėvizi kundėr bijve tė Amonit” (Gjyqtarėt 11:29). Shihni gjithashtu Gjyqtarėt 3:10 dhe 14:6.

             b.   Duke veshur njerėzit. “Por Fryma e Zotit (Jehova) depėrtoi te (nė hebraisht do tė thotė u vesh me tė) Gideoni qė i ra borisė; dhe Abiezeritėt u thirrėn qė t’i shkonin pas” (Gjykatėsit 6:34). Shihni gjithashtu 2 Kronikave 24:20.

             c.   E derdhur mbi njerėzit. “Mbi tokėn e popullit tim do tė rriten gjemba dhe ferra … deri sa mbi ne tė pėrhapet Fryma nga lart, shkretėtira tė bėhet pemishte dhe pemishtja tė konsiderohet si njė pyll” (Isaia 32:13, 15).

             d.   Duke mbushur njerėzit. “Dhe e mbusha me Frymėn e Perėndisė, me dituri, me zgjuarsi, me njohuri dhe ēdo shkathtėsi” (Eksodi 31:3). Shihni gjithashtu Mikea 3:8.

             e.   Duke pushuar mbi njerėzit. “Atėherė Zoti zbriti nė renė dhe i foli atij, mori nga Fryma qė qėndronte mbi tė dhe e ēoi mbi tė shtatėmbėdhjetė pleqtė; por kur Fryma u vu mbi ta, ata bėnė profeci, megjithėse mė vonė nuk bėnė mė” (Numrat 11:25). Shihni gjithashtu Numrat 11:26 dhe Isaia 11:2.

             Fryma e Shenjtė nuk paraqitet sikur banonte brenda besimtarit. Fryma e Shenjtė i mbushte ata, por kurrė nuk mori vendbanesė brenda tyre.

             Asnjė shenjtor i Dhiatės sė Vjetėr nuk u pagėzua me Frymėn e Shenjtė. Ky pagėzim fillestar nisi nė ditėn e Rrėshajve, pesėdhjetė ditė pas ngjalljes sė Krishtit prej sė vdekurish.

         2. Shėrbimi i Tij.

             a. Nė lidhje me krijimin.

               (1) Krijimi.

                  (a)  I qiejve dhe i tokės. “Qiejtė u bėnė me anė tė fjalės sė Zotit dhe tėrė ushtria e tyre me anė tė frymės sė gojės sė tij. Ai mblodhi ujėrat nė njė tog dhe vendosi thellėsitė e tyre tė mėdha si rezervuare. Tėrė toka le tė ketė frikė nga Zoti dhe le tė dridhen para tij tėrė banorėt e botės. Sepse ai foli dhe gjėja bė; ai urdhėroi dhe gjėja u shfaq” (Psalmi 33:6-9). Shihni edhe Jobi 26:13.

                  (b)  I kafshėve. “Sa tė shumta janė veprat e tua, o Zot! Ti i ke bėrė tė gjitha me dituri; toka ėshtė plot me pasuritė e tua. Ti dėrgon frymėn tėnde dhe ata krijohen, kėshtu ti ripėrtėrin faqen e dheut” (Psalmi 104:24-30).

                  (c) I   njeriut. “Fryma e Perėndisė mė ka krijuar dhe fryma e tė Plotfuqishmit mė jep jetė” (Jobi 33:4). Shihni gjithashtu Zanafilla 1:26-27 dhe 2:7.

               (2) Ripėrtėritja.

                  (a)  E tokės sė rėnė[1]. “Dhe Fryma e Perėndisė fluturonte mbi sipėrfaqen e ujėrave” (Zanafila 1:2b).

                  (b)  E njeriut tė rėnė. “Atėherė ai mė tha: ‘Profetizoji frymės, profetizo bir njeriu dhe i thuaj frymės: Kėshtu thotė Zoti, Zoti: Frymė, eja nga tė katėr erėrat dhe fryj mbi kėta tė vrarė, qė tė jetojnė’. Kėshtu profetizova, si mė kishte urdhėruar dhe shpirti hyri nė to dhe u kthyen nė jetė dhe u ngritėn nė kėmbė; ishte njė ushtri e madhe, shumė e madhe” (Ezekieli 37: 9-10). Shihni gjithashtu Isaia 55:3.

               (3) Ruajtja. “Ti dėrgon frymėn tėnde dhe ata krijohen, kėshtu ti ripėrtėrin faqen e dheut” (Psalmi 104:30).

             b.   Nė lidhje me Satanin. Qė nga fillimi, Fryma e Shenjtė ka qenė kundėrshtari i Satanit. “Dhe Zoti tha: ‘Fryma ime nuk do tė hahet gjithnjė me njeriun, sepse nė shthurjen e tij ai nuk ėshtė veēse mish; ditėt e tij do tė jenė pra, njėqind e njėzet vjet’” (Zanafilla 6:3).

             c.   Nė lidhje me Izraelin.

               (1)  Etėrit e tij. (Abrahami, Isaku dhe Jakobi dhe tė tjerė). “Dhe Faraoni u tha nėpunėsve tė tij: ‘A mund tė gjejmė njė njeri si ky, tek i cili tė gjendet Fryma e Perėndisė?’” (Zanafilla 41:38).

               (2)  Themeluesit e tij. (Moisiu dhe ndihmėsit e tij). “Atėherė Zoti i tha Moisiut: ‘Mblidhmė shtatėdhjetė njerėz nga pleqtė e Izraelit, qė ti njeh si pleq tė popullit dhe funksionarė tė tij; silli nė ēadrėn e mbledhjes dhe tė rrinė aty me ty. Unė do tė zbres dhe aty do tė flas me ty: do tė marr pastaj nga Fryma qė ėshtė mbi ty dhe do t’ua kaloj atyre me qėllim qė ta mbajnė bashkė me ty barrėn e popullit dhe tė mos e mbash ti vetėm’” (Numrat 11:16-17). Shihni gjithashtu Numrat 27:18-19, Ligji i Pėrtėrirė 34:9 dhe Nehemia 9:20.

               (3)  Gjykatėsit e tij. “Fryma e Zotit ishte mbi tė dhe ai ishte njė gjyqtar i Izraelit; doli pėr tė luftuar …” (Gjyqtarėt 3:10a).

               (4)  Mbretėrit e tij. Saul: “Me tė dėgjuar kėto fjalė, Fryma e Perėndisė pėrfshiu Saulin, zemėrimi i tė cilit u rrit me tė madhe” (1 Samueli 11:6). Shihni gjithashtu 1 Samueli 6:14, njė frymė e keqe u dėrgua nga Perėndia si gjykim mbi Saulin. Davidi: “Atėherė Samueli mori bririn e vajit dhe e vajosi para vėllezėrve tė tij; qė nga ajo ditė Fryma e Zotit zbriti tek Davidi. Pastaj Samueli u ngrit dhe shkoi nė Ramah” (1 Samueli 16:13). Shihni Psalmet 51:11-12 dhe 143:10.

               (5)  Priftėrinjtė e tij. “Atėherė Fryma e Perėndisė erdhi mbi Zakarian, birin e priftit Jehojada, qė u ngrit pėrpara popullit” (2 Kronikave 24:20a).

               (6)  Profetėt e tij. “E bėnė zemrėn e tyre si diamanti, pėr tė mos dėgjuar ligjin dhe fjalėt qė Zoti i ushtrive u dėrgonte atyre me anė tė Frymės sė tij, me anė tė profetėve tė sė kaluarės. Kėshtu u krijua njė indinjatė e madhe te Zoti i ushtrive” (Zakaria 7:12). Shihni edhe Nehemia 9:30, Ezekieli 3:2, Danieli 5:1-14 dhe Mikea 3:8.

               (7)  Shenjtėrorja e tij.

                  (a)  Tabernakulli. Asgjė nuk u bė nga menēuria ose aftėsia njerėzore. “Dhe e mbushi me Frymėn e Perėndisė, me dituri, me zgjuarsi, me njohuri dhe me gjithfarė aftėsish” (Eksodi 35:31). Shihni gjithashtu Eksodi 28:3 dhe 31:1-5.

                  (b)  Tempulli. “Atėherė Davidi i dha birit tė tij Solomonit projektin e portikut tė tempullit, tė godinave tė tij, tė dhomave tė tij, tė thesareve tė tij, tė dhomave tė sipėrme, tė dhomave tė brendshme dhe tė vendit tė pajtuesit, si dhe projektin e tė gjitha gjėrave qė kishte nė mendje pėr Frymėn lidhur me oborret e shtėpisė sė Zotit, me tė gjitha dhomat anėsore, me thesaret e shtėpisė sė Perėndisė dhe me thesaret e sendeve tė shenjtėruara” (1 Kronikave 28:11-12).

             d. Nė lidhje me Mesinė. “Fryma e Zotit, Zoti ėshtė mbi mua, sepse Zoti mė ka vajosur pėr t’u dhėnė njė lajm tė mirė tė pėrulurve; mė ka dėrguar tė lidh plagėn e atyre qė e kanė zemrėn tė thyer, tė shpall ēlirimin e atyre qė janė nė robėri, hapjen e burgut tė burgosurve, tė shpall vitin e hirit tė Zotit dhe ditėn e hakmarrjes tė Perėndisė tonė, pėr tė ngushėlluar tėrė ata qė pikėllohen” (Isaia 61:1-2). Shihni gjithashtu Isaia 11:2.

             e. Nė lidhje me mijėvjeēarin. “Mbas kėsaj do tė ndodhė qė unė do tė pėrhap Frymėn time mbi ēdo mish, bijtė tuaj dhe bijat tuaja do tė profetizojnė, pleqtė tuaj do tė shohin ėndėrra, tė rinjtė do tė kenė vegime. Nė ato ditė do tė pėrhap Frymėn time edhe mbi shėrbėtorėt dhe shėrbėtoret” (Joeli 2:28-29). “Mbas kėsaj” do tė thotė pas rivendosjes sė Izraelit. Shihni edhe Ezekieli 36:25-28 dhe 37:14.

             f. Nė lidhje me frymėzimin. “Kėto janė fjalėt e fundit tė Davidit. Kėshtu thotė Davidi, bir i Isait, kėshtu thotė njeriu qė u ngrit lart, i vajosuri i Perėndisė sė Jakobit, kėngėtari i ėmbėl i Izraelit: ‘Fryma e Zotit ka folur nėpėmjet meje dhe fjala e tij ka qenė mbi buzėt e mia’” (2 Samueli 23:1-2). Shihni pėr kėtė edhe Numrat 24:2, Veprat 1:16, 4:25, 1 Pjetri 1:10-12, 2 Pjetri 1:21 dhe 2 Timoteu 3:16-17.

     

      B. E paraqitur nė Dhiatėn e Re.

         1. Fryma e Shenjtė dhe Krishti.

             a. Referim ndaj punės sė Tij nė dispensacionin[2] e vjetėr.

               (1) Nė predikim. “Sepse edhe Krishti ka vuajtur njėherė pėr mėkatet, i drejti pėr tė padrejtėt, pėr tė na ēuar te Perėndia. U vra nė mish, por u ngjall nga Fryma, me anė tė sė cilės ai shkoi t’u predikojė frymėrave qė ishin nė burg, qė dikur ishin rebelė, kur durimi i Perėndisė i priste nė ditėt e Noeut, ndėrsa po ndėrtohej arka, nė tė cilėn, pak vetė, gjithsej tetė, shpėtuan nėpėrmjet ujit” (1 Pjetri 3:18-20). Kjo pjesė e Shkrimit ėshtė pėrdorur nga shumė kulte, tė cilat predikojnė qė Perėndia i jep njeriut njė rast tė dytė pas vdekjes. Ata e interpretojnė kėtė pjesė tė Shkrimit kėshtu: Krishti, mes kryqėzimit dhe ringjalljes sė Tij, shkoi nė Hades dhe u ofroi shpėtimin tė padrejtėve tė vdekur. Nė qoftė se ata besuan nė Tė, atėherė ata u shpėtuan.

               Dimė qė teoria e mėsipėrme nuk ėshtė e vėrtetė, sepse “duke qenė se ėshtė caktuar qė njerėzit tė vdesin vetėm njėherė, dhe mė pas vjen gjyqi” (Hebrenjve 9:27). Asnjė rast i dytė nuk gjendet kėtu. Interpretimi i drejtė ėshtė qė Krishti, me anė tė Frymės sė Shenjtė nė Noeun, u predikoi ungjillin njerėzve, duke i paralajmėruar nga gjykimi botėror. Ata e kundėrshtuan lajmin dhe vdiqėn nė pėrmbytje, kėshtu qė shpirtrat e tyre janė tani nė burg, duke pritur pėr ringjalljen e fundit.

               (2)  Nė profeci. “Pėr kėtė shpėtim kėrkuan dhe hetuan profetėt qė profetizuan nga hiri pėr ju, duke duke kėrkuar tė njohin kohėn dhe rrethanat qė tregonte Fryma e Krishtit qė ishte nė ta, dhe qė dėshmonte qė mė parė pėr vuajtjet qė do tė vinin mbi Krishtin dhe pėr lavditė qė do tė pasonin” (1 Pjetri 1:10-11).

               (3)  Nė tip. Tabernakulli ėshtė njė tip i Krishtit. Gjithēka nė tė shpalos Shpėtimtarin. Fryma e Shenjtė ishte Ai qė u dha dhunti njerėzve pėr tė ndėrtuar tabernakullin. “Shiko, unė e thirra me emėr Betsaleelin, birin e Urit, birin e Hurit, nga fisi i Judės; dhe e mbusha me Frymėn e Perėndisė, me dituri, me zgjuarsi, me njohuri dhe me ēdo shkathtėsi, qė tė jetė i aftė tė pėrgatisė vizatime artistike, tė punojė arin, argjendin dhe bronzin, pėr tė gdhendur gurė pėr t’u ngallmuar, pėr tė punuar drurin dhe pėr tė kryer ēdo lloj punimesh. Dhe ja, i dhashė pėr shok Oholiabin, tė birin e Ahisamakut, nga fisi i Danve; dhe shtiva dituri nė mendjen e tė gjithė njerėzve tė shkathėt, me qėllim qė tė mund tė bėjnė ato qė tė kam urdhėruar” (Eksodi 31:2-6).

             b. Referim ndaj punės sė Tij nė shfaqjen e Tij tokėsore.

               (1)  Lindja e Krishtit. “Dhe engjėlli duke u pėrgjigjur, i tha: ‘Fryma e Shenjtė do tė vijė mbi ty dhe pushteti i Shumė tė Lartit do tė tė mbulojė me hijen e vet; prandaj i shenjti qė do tė lindė prej teje do tė quhet Bir i Perėndisė’” (Luka 1:35). Nė Shkrimin e Shenjtė nuk gjejmė asnjėherė qė Jezusi deklarohet Bir i Frymės. Fryma e Shenjtė prodhoi trupin, tė pamėkat; “po bėre gati njė trup pėr mua” (Hebrenjve 10:5c), jo Personin.

               (2)  Pagėzimi i Krishtit. “Tani u pagėzua gjithė populli, edhe Jezusi u pagėzua; dhe ndėrsa po lutej, qielli u hap dhe Fryma e Shenjtė zbriti mbi tė, nė trajtėn trupore si tė pėllumbit, dhe nga qielli erdhi njė zė, qė thoshte: ‘Ti je Biri im i dashur, nė ty unė jam kėnaqur!’” (Luka 3:21-22). Shihni gjithashtu Marku 1:10-11 dhe Gjoni 1:32-34.

               (3)  Tundimi i Krishtit. “Dhe Jezusi, plot me Frymėn e Shenjtė, u kthye nga Jordani dhe Fryma e Shenjtė e ēoi nė shkretėtirė, ku pėr dyzet ditė e tundoi djalli” (Luka 4: 1-2a). Shihni gjithashtu Mateu 4:1 dhe Marku 1:12.

               (4)  Vajosja e Krishtit. “Perėndia e vajosi me Frymėn e Shenjtė dhe me fuqi Jezusin nga Nazareti, i cili e pėrshkoi vendin duke bėrė mirė dhe duke shėruar tė gjithė ata qė ishin tė pushtuar nga djalli, sepse Perėndia ishte me tė” (Veprat 10:38). Shihni gjithashtu Luka 4:16-21.

               (5)  Mėsimi i Krishtit. “Sepse ai qė Perėndia ka dėrguar flet fjalėt e Perėndisė, sepse Perėndia nuk e jep frymėn e tij me masė” (Gjoni 3:34).

               (6)  Mrekullitė e Krishtit. “Por, nė qoftė se unė i dėboj djajtė me ndihmėn e Fymės sė Perėndisė, atėherė mbretėria e Perėndisė ka ardhur nė mes tuaj” (Mateu 12:28).

               (7)  Jeta e Krishtit. “Dhe Jezusi, plot me Frymėn e Shenjtė, u kthye nga Jordani dhe Fryma e ēoi nė shkretėtirė” (Luka 4:1). Shihni gjithashtu Luka 10:21 dhe Hebrenjve 9:14.

               (8)  Vdekja e Krishtit. “Aq mė shumė gjaku i Krishtit, i cili me anė tė Frymės sė Shenjtė e dha veten e tij tė papėrlyer nga asnjė faj ndaj Perėndisė, do ta pastrojė ndėrgjegjen tuaj nga veprat e vdekura pėr t’i shėrbyer Perėndisė sė gjallė!” (Hebrenjve 9:14).

               (9)  Ringjallja e Krishtit. “Dhe nė qoftė se Fryma e atij qė ringjalli Krishtin prej sė vdekurish banon nė ju, ai qė e ringjalli Krishtin prej sė vdekurish do t’ju japė jetė edhe trupave tuaj vdekatarė me anė tė Frymės sė tij qė banon nė ju” (Romakėve 8:11).

               (10)   Urdhėrimet e Krishtit para ngjitjes nė qiell. Luka na tregon se nė ungjillin e tij ai shkroi “mbi tė gjitha gjėrat qė Jezusi nisi tė bėjė dhe tė mėsojė, deri nė ditėn nė tė cilėn u muar nė qiell, pasi u kishte dhėnė urdhėrime nėpėrmjet Frymės sė Shenjtė apostujve qė ai kishte zgjedhur” (Veprat 1:1-2). Shihni gjithashtu Veprat 1:8.

             c. Referim ndaj punės sė Tij gjatė kėtij dispensacioni.

               (1)  Ai lavdėron Krishtin. “Ai do tė mė pėrlėvdojė, sepse do tė marrė prej meje dhe do t’jua kumtojė” (Gjoni 16:14).

               (2)  Ai dėshmon pėr Krishtin. “Perėndia i etėrve tanė e ka ringjallur Jezusin, qė ju e vratė, duke e varur nė dru. Perėndia e lartėsoi me tė djathtėn e vet dhe e bėri princ dhe shpėtimtar pėr t’i dhėnė Izraelit pendimin dhe faljen e mėkateve. Dhe pėr kėto gjėra ne jemi dėshmitarė tė tij, si dhe Fryma e Shenjtė, qė Perėndia ua ka dhėnė atyre qė i binden atij” (Veprat 5:30-32).

               (3)  Ai e kurorėzon Krishtin. “Prandaj ju bėj tė ditur se askush qė flet nė Frymėn e Shenjtė nuk thotė: ‘Mallkuar qoftė Jezusi!’; edhe asnjė nuk mund tė thotė: ‘Jezusi ėshtė Zot’, veēse nė Frymėn e Shenjtė” (1 Korintasve 12:3).

         2. Fryma e Shenjtė dhe bota.

             a. Bindje. “Dhe kur tė ketė ardhur, ai do tė bindė botėn pėr mėkat, pėr drejtėsi dhe pėr gjykim. Pėr mėkat sepse nuk besojnė nė mua; pėr drejtėsi, sepse unė po shkoj tek Ati dhe ju nuk do tė mė shihni mė; pėr gjykim, sepse princi i kėsaj bote ėshtė gjykuar” (Gjoni 16:8-11).

               (1)  Pėr mėkat. Nuk ėshtė puna e Frymės sė Shenjtė qė ta bindė botėn kundėr vrasjes, kurvėrisė dhe tė tjera. Kėtė e bėn ligji natyror. Fryma e Shenjtė e bind botėn ndaj mosbesimit, “sepse nuk besojnė nė mua” (Gjoni 16:9). Shumė herė ne e ngatėrrojmė fjalėn “bind”, duke menduar qė do tė thotė tė ndjehesh fajtor; por ky nuk ėshtė kuptimi i vėrtetė. Bind do tė thotė tė gjendesh fajtor. Mėkatari ėshtė gjetur fajtor tashmė pėr mėkat, mosbesim, pavarėsisht nėse ai e ndjen apo jo. Po, mėkatari tashmė ėshtė bindur, ėshtė dėnuar dhe ėshtė duke pritur pėr t’u ndėshkuar. “Ai qė beson nė tė nuk dėnohet, por ai qė nuk beson tashmė ėshtė dėnuar, sepse nuk ka besuar nė emrin e Birit tė vetėmlindur tė Perėndisė … gjykimi i Perėndisė qėndron mbi tė” (Gjoni 3:18, 36c). Froni i Madh i Bardhė nuk ėshtė vendi ku pėrcaktohet fajėsia e mėkatarit (pėr ta bindur atė si mėkatar), por ėshtė vendi ku ai ndėshkohet deri nė masėn e dėnimit qė meritojnė veprat e tij.

               (2)  Pėr drejtėsi. Nė ē’mėnyrė e bind Fryma botėn pėr drejtėsi? Fryma e Shenjtė nuk e bind botėn pėr drejtėsinė qė ka, por bind botėn se drejtėsia ėshtė nė Krishtin, “sepse unė po shkoj tek Ati” (Gjoni 16:10).

               (3)  Pėr gjykim. Nė qoftė se bota e kundėrshton Krishtin, s’mbetet asgjė tjetėr veē gjykim. “Dhe nė asnjė tjetėr nuk ka shpėtim, sepse nuk ka asnjė emėr tjetėr nėn qiell qė u ėshtė dhėnė njerėzve dhe me anė tė tė cilit duhet tė shpėtohemi” (Veprat 4:12). Mendimi i botės mbi gjykimin e ardhshėm ėshtė i turbullt. Njeriu ka ide tė rreme qė vijnė njėra pas tjetrės, por, sidoqoftė, kėto besime tė pėrgjithshme, qė, megjithėse janė tė gabuara, vėrtetojnė se ka njė kohė kur njeriut i duhet tė japė llogari pėr vetveten pėrpara Perėndisė. Bibla ėshtė i vetmi burim i vėrtetė i gjykimit tė Fronit tė Madh tė Bardhė.

             b. Ripėrtėritje. “Prandaj nėse dikush ėshtė nė Krishtin ėshtė njė krijesė e re; gjėrat e vjetra kanė shkuar, ja, tė gjitha gjėrat u bėnė tė reja” (2 Korintasve 5:17). Shihni gjithashtu Gjoni 3:5. Njeriu mund tė zbusė ligjet, duke menduar qė mund tė bėhet bir i Perėndisė me njė mėnyrė tjetėr, por Perėndia nuk i ndryshon. Ai pėrsėri kėrkon qė ju duhet tė rilindni.

             c. Pengesa tė paudhėsisė. “Misteri i paudhėsisė nė fakt ėshtė tashmė nė veprim, duke pritur vetėm qė tė hiqet nga mesi ai qė e ndalon tashti” (2 Thesalonikasve 2:7). Paudhėsia nė njė nga kėto ditė do tė ngrihet nė njė njeri, Antikrishti. Edhe sot ėshtė njė person nė kėtė botė qė nuk e lejon mėkatin pėr tė marrė kontrollin e plotė, dhe ky person ėshtė Fryma e Shenjtė. Gjatė Mundimit tė Madh, kur Antikrishti do tė shfaqet, Fryma e Shenjtė do tė kalojė mėnjanė, duke hequr dorėn e Tij tė shtrirė prej njeriut mėkatar, duke e lėnė atė qė tė zhytet nė thellėsitė e shkatėrrimit.

         3. Fryma e Shenjtė dhe Kisha. Shihni Efesianėve 1:22-23, 2:12-16 dhe 3:4-16.

             a. Fryma e Shenjtė i jep formė (pėrbėn) kishės. Pagėzimi i Frymės ėshtė veprimi me anė tė cilit ndėrtohet kisha. “Sepse tė gjithė ne jemi pagėzuar nė njė Frymė tė vetme nė tė njėjtin trup, qofshin hebrenjtė apo grekėt, qofshin skllevėrit a tė liruarit, dhe tė gjithė jemi ujitur nė tė njėjtin Frymė” (1 Korintasve 12:13). Shkrimet qė bėjnė fjalė pėr pagėzimin e Frymės sė Shenjtė, janė shtatė. Pesė janė profetike (Mateu 3:11, Marku 1:8, Luka 3:16, Gjoni 1:33 dhe Veprat 1:5); njė historike (Veprat 11:16) dhe njė didaktike (1 Korintasve 12:13). Nė pesė Shkrimet profetike, shohim se dy flasin pėr pagėzimin e Frymės dhe tė zjarrit. Pagėzimi i Frymės dhe i zjarrit nuk ėshtė i njėjtė. Pagėzimi i Frymės flet pėr formimin e Kishės, ndėrsa pagėzimi i zjarrit flet pėr gjykimin. Mateu 34:11 dhe Luka 3:16 janė pjesėt ku flitet pėr pagėzimin e zjarrit. Nė kėto Shkrime Krishti i drejtonte mesazhet e Tij ndaj njerėzve tė shpėtuar dhe “nepėrkave” (jobesimtarėt). Dėshmitė e Markut dhe tė Gjonit nuk pėrfshijnė “pagėzim zjarri”, sepse ata nuk i drejtohen “nepėrkave”. Tė pesė pjesėt profetike i drejtohen sė ardhmes. Pjesa historike shikon prapa, prandaj pagėzimi i Frymės vjen mes tė dyjave. Ky ėshtė ēasti i Rrėshajve.

             Pagėzimi i Frymės sė Shenjtė nuk ishte ajo ardhje e fuqisė qė i aftėsoi apostujt tė bėnin mrekulli, sepse ata i kryenin kėto edhe pėrpara se tė pagėzoheshin me Frymėn. Kisha ėshtė njė organizėm, jo njė organizatė, dhe pagėzimi i Frymės ėshtė ai veprim i Perėndisė qė i bashkon gjymtyrėt nė atė organizėm. Kurdo qė pėrdoret togu i fjalėve “pagėzim i Frymės”, ato zbatohen kolektivisht tek njė grup dhe kurrė nuk i drejtohen njė individi. Kur u pagėzuam “ne” dhe Korintasit (1 Korintasve 12:13) me Frymėn? Ditėn e Rrėshajve, njėherė e pėrgjithmonė. Kur njė njeri merr Krishtin, ai vuloset nė Krishtin me anė tė Frymės. “Nė tė edhe ju, pasi e dėgjuat fjalėn e sė vėrtetės, ungjillin e shpėtimit tuaj dhe pasi besuat, u vulosėt me Frymėn e Shenjtė tė premtimit” (Efesianėve 1:13). Nė tė njėjtėn kohė, njeriu merr gjithashtu edhe pagėzimin e Frymės.

             Pėr sa i pėrket Perėndisė, ėshtė vetėm njė Kalvar dhe vetėm njė ditė Rrėshajsh. Megjithatė mėkatari duhet tė pėrvetėsojė Kalvarin me anė tė besimit dhe duhet qė tė pranojė Rrėshajtė po me anė tė besimit, pėr t’i bėrė qė tė dyja njė realitet pėr shpirtin e tij. Kjo ndodh menjėherė pasi njeriu pranon Krishtin si Zot dhe Shpėtimtar.

             Do tė na pėlqente qė tė jepnim njė shpjegim pėr vargun e mėposhtėm, pėrderisa shumė e pėrdorin pėr mbėshtetjen e argumentit tė mėsipėrm. “Ėshtė njė Zot i vetėm, njė besim i vetėm, njė pagėzim i vetėm” (Efesianėve 4:5). Kjo nuk flet pėr pagėzimin e Frymės, por pėr pagėzimin e ujit. Vargu qė paraprin, e shpjegon pagėzimin e Frymės. “Ėshtė njė trup i vetėm dhe njė Frymė i vetėm, sikurse ju u thirrėt nė shpresėn e vetme tė thirrjes suaj” (Efesianėve 4:4). Ky trup ėshtė i ndėrtuar nga pagėzimi i Frymės.

             Rrėshajtė vinin gjithmonė pesėdhjetė ditė pas Festės sė Frutave tė Para. Festa e Frutave tė Para ishte njė tip i ringjalljes sė Krishtit. Kapitulli i dytė i Veprave tė Apostujve shkruan dėshminė e njėqind e njėzet dishepujve nė dhomėn e sipėrme qė pritnin mbarimin e pesėdhjetė ditėve. Fryma e Shenjtė nuk erdhi si njė pėrgjigje e lutjeve tė tyre, sepse as gjithė lutjet dhe agjėrimet e tyre nuk do tė mund tė shpejtonin ardhjen e Tij. Ai erdhi nė kohėn e duhur. Nuk mund tė mendosh qė Fryma do tė vinte dyzet e nėntė ose pesėdhjetė e njė ditė pas ringjalljes sė Tij. Ai erdhi tamam nė kohė, pesėdhjetė ditė pas ringjalljes.

             Fryma e Shenjtė do tė vinte, edhe sikur ata tė mos luteshin. Ata do tė ishin pagėzuar dhe pushtuar nga Fryma e Shenjtė, edhe sikur tė mos ishin lutur, por nuk do tė kishin marrė fuqi. Ata nuk do tė ishin “mbushur me Frymė”, po tė mos ishin lutur. Mė tepėr rreth “mbushjes me Frymėn e Shenjtė” do tė flitet mė vonė.

             Festa e Mbikalimit (pėrktheket nė disa raste si “festa e Pashkėve”) u pėrmbush nė Kalvar. Krishti nuk do tė vdesė mė kurrė. Festa e Rrėshajve u pėrmbush me anė pagėzimit tė Frymės dhe nuk do tė ketė mė kurrė Rrėshaj. Kurrė nuk do tė ketė njė ripėrmbushje tė Qengjit tė Mbikalimit dhe kurrė nuk do tė ketė mė ripėrmbushje tjetėr tė Rrėshajve.

             Festa e Rrėshjave ishte gjithashtu e njohur si Festa e Javėve, koha kur mblidheshin tė korrat. Tek Levitiku 23:22 ne lexojmė: “Kur tė korrni tė mbjellat e tokės suaj, nuk do tė korrni deri nė cepat e arės sate dhe nuk do tė mblidhni kallinjtė qė kanė mbetur pas; do t’i lini pėr tė varfrin dhe pėr tė huajin. Unė jam Zoti, Perėndia juaj”. Kėshtu ne shohim qė e korra ishte pėr tre grupe njerėzish:

               1. Izraeli nė pėrgjithėsi.

               2. Tė varfėrit.

               3. Tė huajtė.

             Qė tė tre morėn bekimet e tė korrave. Pagėzimi i Frymės, i cili u pėrmbush nė Festėn e Korrjeve (Javėve), ishte pėr tre grupe njerėzish:

               1.   Izraeli. Nė Jeruzalem (Veprat 2:37-39).

               2.   Samaritanėt (tė varfrit). Nė Samari (Veprat 8:9-17).

               3.   Johebrenjtė (tė huajt). Nė Ēezare (Veprat 10:34-44).

             Kėtu mė poshtė ėshtė procesi me anė tė cilit tre grupet e mėsipėrme marrin Frymėn e Shenjtė:

               1. Hebrenjtė nė Jeruzalem.

                  (a) Me anė tė besimit nė Krishtin.

                  (b) Mė pas me anė tė pagėzimit tė ujit.

                  (c) Dhe mė pas duke pranuar Frymėn e Shenjtė.

               2. Samaritanėt nė Samari.

                  (a) Me anė tė besimit nė Krishtin.

                  (b) Pastaj me anė tė pagėzimit tė ujit.

                  (c) Mė pas me vėnien e duarve.

                  (d) Pastaj duke pranuar Frymėn e Shenjtė.

               3. Johebrenjtė nė Ēezare.

                  (a) Me anė tė besimit nė Krishtin.

                  (b) Pastaj duke pranuar Frymėn e Shenjtė.

                  (c) Mė pas me anė tė pagėzimit tė ujit.

             Nė ditėn e Rrėshajve ndodhėn dy veprime tė Frymės qė nuk duhet t’i ngatėrrojmė: pagėzimi dhe mbushja. Besimtarėt u pagėzuan me Frymė nė ditėn e Rrėshajve, megjithėse fjala “pagėzim” nuk mund tė gjendet nė Veprat 2. Ne e dimė se pagėzimi ndodhi atėherė, pėr shkak tė fjalėve tė folura nga Zoti Jezus shumė pak kohė para ngjitjes sė Tij. “Sepse Gjoni pagėzoi me ujė, por ju do tė pagėzoheni me Frymėn e Shenjtė, mbas jo shumė ditėsh” (Veprat 1:5).

             Ka shumė nga ata qė besojnė qė tė folurit nė gjuhė tė panjohura ishte njė shenjė e pagėzimit me Frymėn e Shenjtė, por, nė qoftė se shikoni me vemendje, do tė vėreni qė ata folėn nė gjuhė sepse ishin mbushur me Frymė. Askush nuk u kthye ndėrsa gjuhėt fliteshin nė ditėn e Rrėshajve, por tre mijė u shpėtuan kur Pjetri predikoi. Pjetri deklaroi: “Por kjo ėshtė ajo qė ishte thėnė nėpėrmjet profetit Joel: ‘Dhe nė ditėt e fundit do tė ndodhė, thotė Perėndia, qė unė do tė pėrhap nga Fryma ime mbi ēdo mish dhe bijtė tuaj dhe bijat tuaja do tė profetizojnė, tė rinjtė tuaj do tė shohin vegime dhe tė moshuarit tuaj do tė shohin ėndrra. Nė ato ditė do tė pėrhap nga Fryma ime mbi shėrbėtorėt e mi dhe mbi shėrbėtoret e mia dhe do tė profetizojnė’” (Veprat 2:16-18). “Kjo ėshtė ajo”. Ēfarė? Ngjarja? Tė folurit nė gjuhė? Jo. “Kjo” ėshtė njė shkėputje nga Joeli dhe unė po e pėrmend atė. Pjetri po jepte si shembull Joelin, sepse Ai, Perėndia, i cili do tė bėjė qė tė ndodhin kėto gjėra qė Joeli ka profetizuar, ka shkaktuar qė tė ndodhin kėto gjėra qė ju keni dėshmuar.

             b.   Fryma banon nė kishėn. “A nuk e dini ju se jeni tempulli i Perėndisė dhe se Fryma e Perėndisė banon nė ju” (1 Korintasve 3:16).

             c.   Fryma e ndėrton kishėn. “Nė tė cilin edhe ju jeni bashkėndėrtuar pėr tė qenė njė banesė e Perėndisė nė Frymė” (Efesianėve 2:22).

             d.   Fryma drejton kishėn.

               (1)  Ai emėron zyrtarėt. “Tregoni kujdes, pra, pėr veten tuaj dhe pėr gjithė tufėn, nė mes tė sė cilės Fryma e Shenjtė ju ka vėnė ju kujdestarė qė tė kullotni kishėn e Perėndisė, tė cilėn ai e ka fituar me gjakun e tij” (Veprat 20:28). Shihni gjithashtu Veprat 6:3, 5, 10.

               (2)  Ai drejton punėn. “Dhe, ndėrsa po kryenin shėrbesėn e Zotit dhe po agjėronin, Fryma e Shenjtė tha: ‘M’i ndani veē Barnabėn dhe Saulin pėr veprėn pėr tė cilėn i kam thirrur’” (Veprat 13:2). Shihni gjithashtu Veprat 29, 10:19 dhe 16:7.

         4. Fryma e Shenjtė dhe i krishteri.

             a. Duke filluar nė Frymėn. “O Galatas tė marrė! Kush ju ka yshtur qė tė mos i bindeni sė vėrtetės, ju, qė para syve tuaj Jezus Krishti ėshtė pėrshkruar i kryqėzuar midis jush? Vetėm kėtė dua tė di nga ju: a e morėt Fymėn me anė tė veprave tė ligjit apo nėpėrmjet dėgjimit tė besimit? A jeni kaq tė marrė sa qė, mbasi nisėt nė Frymė, tė pėrfundoni nė mish?” (Galatasve 3:1-3).

             Ne bėhemi tė krishterė vetėm me anė tė veprės sė Perėndisė. Njė jetė e re jepet nga Fryma e Shenjtė dhe kjo ėshtė njė lindje e re. “Duhet tė lindni pėrsėri … Ē’ka lindur nga mishi ėshtė mish, por ē’ka lindur nga Fryma ėshtė frymė” (Gjoni 3:7-6). Perėndia nuk ka patur kurrė miqėsi me njerėz tė parinovuar (tė parilindur), nė asnjė dispensacion derisa njeriu tė ketė marrė natyrėn e re nga Ai.

             b. Banimi brenda i Frymės. “A nuk e dini se trupi juaj ėshtė tempulli i Frymės sė Shenjtė qė ėshtė nė ju, tė cilin e keni nga Perėndia, dhe se nuk i pėrkisni vetvetes” (1 Korintasve 6:19). Ēfarė sigurie ka i krishteri pėr banimin e Frymės brenda tij? Duke e ndier? Nga ndonjė ndjenjė kėnaqėsie? Jo. Me Fjalėn e Perėndisė! Fryma zė vend brenda besimtarit kur ai vepron mbi atė qė ka bėrė Krishti, kur ai e pranon Krishtin Jezus me anė tė besimit. Prova qė Ai banon brenda nesh, nuk ėshtė e bazuar mbi ndjenja, sepse ndjenjat e njeriut mund tė ndryshojnė nga njė ditė nė tjetrėn. Puna e Krishtit nė Kalvar nuk ndryshon kurrė.

             “Ditėn e fundit, nė ditėn e madhe tė festės, Jezusi u ēua nė kėmbė dhe thirri duke thėnė: ‘Nėse dikush ka etje, le tė vijė tek unė e tė pijė. Ai qė beson nė mua, siē ka thėnė Shkrimi, nga brendėsia e tij do tė burojnė lumenj uji tė gjallė’. Por kėtė ai e tha pėr Frymėn, qė do tė merrnin ata qė do tė besonin nė tė; sepse Fryma e Shenjtė nė fakt nuk ishte dhėnė ende, sepse Jezusi ende nuk ishte pėrlėvduar” (Gjoni 7:37-39). Kjo pjesė e Fjalės s